در بیست و سومین همایش تعالی سازمانی صورت گرفت؛ تقدیر از مدیر استراتژی و تضمین کیفیت شرکت فولاد خوزستان
خرداد ۲۵, ۱۴۰۵
از سوی مدیرعامل گروه فولاد مبارکه در بیستوسومین همایش جایزه ملی تعالی سازمانی مطرح شد: بازگشت به تولید و مدیریت بازار، دستاورد “فولاد” در شرایط بحرانی
خرداد ۲۵, ۱۴۰۵
گزارش اختصاصی گروه رسانهای پردازش- عناصر نادر خاکی شاید ملموسترین بخش اقتصاد جهانی نباشند، اما بهسرعت به یکی از مورد مناقشهترین حوزهها تبدیل شدهاند؛ زیرا آسیبپذیری زنجیرههای تامین و تغییر اولویتهای سیاسی، این مواد را بیش از پیش در کانون مباحث تجارت جهانی قرار داده است.
در گزارش روندهای بازار عناصر نادر خاکی که در ژانویه ۲۰۲۶ توسط مؤسسه وود مکنزی منتشر شد، یک موضوع بیش از همه جلب توجه میکرد: تأثیر عمیق ژئوپلیتیک مرتبط با چین بر این بازار. با تغییر نگرش جهانی از تجارت آزاد به سمت سیاستهای حمایتی و محافظهکارانه، این گزارش پیشبینی میکند که بازار عناصر نادر خاکی در سال ۲۰۲۶ عمدتا تحت تاثیر سیاستهای ملی، بهویژه سیاستهای ایالات متحده و چین، قرار خواهد گرفت.
این دو کشور درگیر رقابتی پیچیده و چندلایه هستند که طیف وسیعی از بازارها را تحت تاثیر قرار داده است و عناصر نادر خاکی نیز از این قاعده مستثنی نیستند. هر دو کشور در تلاشاند جایگاه رهبری خود را در این حوزه تثبیت کنند؛ زیرا این مواد نقشی حیاتی در صنایع دفاعی و اکوسیستم فناوری جهانی دارند.
محدودیتهای چین، کشورها را به تکاپو انداخته است
سال گذشته، تهدیدهای چین درباره محدود کردن صادرات مواد نادر خاکی از مرحله حرف به مرحله اجرا رسید. این کشور محدودیتهایی را بر صادرات هفت عنصر نادر خاکی و همچنین آهنرباهای مبتنی بر این عناصر اعمال کرد.
در عرض چند هفته، صادرات آهنرباهای نادر خاکی چین از حدود ۵/۵۰۰ تا ۶/۵۰۰ تن در ماه در آوریل ۲۰۲۵ به حدود ۱/۳۰۰ تن در ماه در مه ۲۰۲۵ کاهش یافت. اگرچه بخشی از این محدودیتها بعدا تعدیل شد، اما چین پیشنهاد اعمال محدودیتهای سختگیرانهتری را مطرح کرده که قرار است از نوامبر سال جاری اجرایی شوند.
چشمانداز تجاری
MP Materials (ایالات متحده)
شرکت MP Materials بهرهبردار معدن «مانتین پس» در ایالت کالیفرنیاست و در حال توسعه فعالیتهای خود فراتر از استخراج و ورود به بخش فرآوری است؛ بخشی که همچنان با کمبود ظرفیت در سطح جهان روبهروست. این شرکت در تلاش است تا به یک تأمینکننده یکپارچه مواد و آهنرباهای عناصر نادر خاکی در آمریکا تبدیل شود.
Lynas Rare Earths (استرالیا/مالزی)
شرکت Lynas یکی از بزرگترین تولیدکنندگان عناصر نادر خاکی خارج از چین محسوب میشود و در حوزه استخراج و فرآوری فعالیت دارد. این شرکت نقش مهمی در تأمین نیاز مشتریانی ایفا میکند که به دنبال منابع متنوعتر برای تأمین مواد نادر خاکی فرآوریشده هستند.
ایالات متحده و اروپا که سالها بر مدل تأمین «بهموقع» (Just-in-Time) از چین تکیه داشتند، بیشترین آسیب را از این محدودیتها متحمل شدند. آمریکا در واکنش به این تحولات، رویکردی مداخلهگرایانهتر در پیش گرفته و بهتدریج از راهکارهای مبتنی بر بازار به سمت دخالت مستقیم دولت حرکت کرده است.
یکی از عوامل اصلی این تغییر رویکرد، ضربالاجل ژانویه ۲۰۲۷ وزارت دفاع آمریکا است که استفاده از عناصر نادر خاکی با منشا چینی را در تمامی مراحل زنجیره تامین دفاعی این کشور ــ از استخراج و پالایش گرفته تا تولید آهنربا ــ ممنوع خواهد کرد.
در اروپا نیز کاهش صادرات چین با مقررات سختگیرانه زیستمحیطی همراه شده است؛ مقرراتی که راهاندازی پروژههای استخراج و فرآوری را دشوار میکند. کشورهای اروپایی برای حل کوتاهمدت این چالش، به توسعه بازیافت روی آوردهاند. اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۶ قصد دارد محدودیتهایی بر صادرات ضایعات اعمال کند که میتواند به رونق بازیافت عناصر نادر خاکی و کاهش نسبی وابستگی این بلوک به چین منجر شود.
در حالی که آمریکا و اروپا به دنبال راهحل هستند، ژاپن نمونهای موفق از کاهش ریسک وابستگی به چین در تجارت عناصر نادر خاکی ارائه داده است. اختلاف دیپلماتیک سال ۲۰۱۰ میان ژاپن و چین، توکیو را وادار کرد تا وابستگی خود به مواد نادر خاکی چین را بازنگری کند. نتیجه این سیاستها کاهش سهم واردات عناصر نادر خاکی از چین از ۸۵ درصد به حدود ۶۰ درصد تا سال ۲۰۲۰ بود.
تشدید مداخلهگرایی آمریکا
با توجه به اهمیت راهبردی عناصر نادر خاکی برای ایالات متحده، دولت ترامپ اقدام کمسابقهای انجام داد و با خرید ۴۰۰ میلیون دلار سهام شرکت MP Materials به بزرگترین سهامدار این شرکت تبدیل شد.
این اقدام ضمن ایجاد ثبات و کاهش ریسک برای شرکت، موجب شده است MP Materials بیش از پیش در راستای اهداف راهبردی دولت آمریکا فعالیت کند.
آمریکا همچنین در زمینه توافقهای بینالمللی رویکردی تهاجمی در پیش گرفته است. این کشور در سال ۲۰۲۵ توافق مهمی با اوکراین در زمینه تامین عناصر نادر خاکی امضا کرد و همچنان در حال گسترش همکاری با دولتها و تولیدکنندگان مختلف در سراسر جهان است.
در مارس ۲۰۲۶ نیز ایالات متحده و شرکت استرالیایی Lynas Rare Earths یک تفاهمنامه اولیه برای تامین مواد نادر خاکی امضا کردند.
گلوگاه فرآوری
با وجود افزایش فعالیتهای معدنی، گزارش ژانویه ۲۰۲۶ مؤسسه S&P Global نشان میدهد که گلوگاههای عرضه در طول سال همچنان پابرجا خواهند ماند.
مهمترین چالش سال ۲۰۲۶، کمبود ظرفیت فرآوری و پالایش است؛ مشکلی که بهطور مستقیم از محدودیتهای صادراتی چین ناشی میشود.
بر اساس این گزارش، چین در سال ۲۰۲۴ بیش از ۹۰ درصد ظرفیت فرآوری عناصر نادر خاکی جهان را در اختیار داشته است. ژاپن دومین کشور مهم در این حوزه محسوب میشود، اما محدودیتهای تجاری چین علیه ژاپن نیز مانع دیگری برای خریدارانی است که به دنبال کاهش وابستگی خود به چین هستند.
این ازدحام و کمبود ظرفیت در بخش میانی زنجیره تأمین بدان معناست که حتی با افتتاح معادن جدید، مواد فرآوریشده مورد نیاز صنایع مختلف همچنان در سال ۲۰۲۶ با کمبود مواجه خواهند بود.
چشمانداز سال ۲۰۲۷ و فراتر از آن
اگرچه به نظر میرسد چین همچنان تسلط قابلتوجهی بر بازار جهانی عناصر نادر خاکی دارد، اما چند تحول مهم میتواند این وضعیت را در آینده تغییر دهد.
در فوریه ۲۰۲۶، یک شناور حفاری ژاپنی نخستین ذخایر غنی از عناصر نادر خاکی را در رسوبات اعماق دریا، در عمق حدود ۶ هزار متری اقیانوس آرام و در نزدیکی جزیره کوچک «مینامیتوریشیما» کشف کرد.
«سانائه تاکائیچی»، نخستوزیر ژاپن، این کشف را نخستین گام در مسیر تولید صنعتی عناصر نادر خاکی در این کشور توصیف کرد.
همچنین شرکت MP Materials برنامه دارد در اواسط سال ۲۰۲۶ یک واحد جداسازی عناصر نادر خاکی سنگین را در کالیفرنیا راهاندازی کند. موفقیت این پروژه و افزایش تدریجی ظرفیت تولید آن میتواند نقش تعیینکنندهای در تامین عناصر نادر خاکی سنگین در آمریکا و حتی بازار جهانی داشته باشد.
علاوه بر این، تفاهمنامه اخیر میان دولت آمریکا و شرکت Lynas Rare Earths نیز میتواند در کوتاهمدت به کاهش وابستگی غرب به چین کمک کند.
با نزدیک شدن به پایان سال ۲۰۲۶، فعالان بازار با دقت رصد خواهند کرد که آیا چین محدودیتهای گستردهتر صادراتی برنامهریزیشده برای ماه نوامبر را اجرایی خواهد کرد یا خیر. همچنین توجهها به اقدامات احتمالی آمریکا برای اجرای ممنوعیت استفاده از عناصر نادر خاکی چینی در زنجیره تامین دفاعی این کشور، که از سال ۲۰۲۷ آغاز میشود، معطوف خواهد بود.
