این مطلب در ادامه مقاله “ تحلیل طرح جامع فولاد از وضعیت کلی صنعت فولاد کشور” می‌باشد.

گروه مطالعات اقتصادى شركت مهندسى فولادتكنيك

در ارتباط با وضعیت زنجیره فولاد و توازن بر اساس ظرفیت اسمی ‌در سال ۱۳۹۸ در بخش‌های مختلف با مازاد ۶/۵ میلیون تن کنسانتره سنگ‌آهن، مازاد ۵/۱ میلیون تن گندله و مازاد ۲/۰۲ میلیون تن آهن‌اسفنجی روبرو بوده که با احتساب مصرف آهن‌اسفنجی در واحدهای کوچک مقیاس، عملاً مازاد آهن‌اسفنجی وجود نداشته و مازاد در زنجیره نشان از حجم صادرات انجام شده در بخش‌های مذکور بوده است. بررسی توازن زنجیره در سال ۱۳۹۸ در مقایسه با سال ۱۳۹۲ نشان از حرکت به سمت ایجاد توازن و بهبود تامین ماده‌اولیه در حلقه‌های زنجیره فولاد است.

موازنه زنجيره فولاد از سنگ‌آهن تا فولاد خام با پیش‌بینی هدف ۵۵ میلیون تن فولاد خام در افق ۱۴۰۴، بر اساس مجموع واحدهای فعال و طرح‌های دردست اجرا قابل تحقق مطابق اطلاعات پایان ۱۳۹۸، مورد بررسی قرار گرفته است که ظرفیت پیش‌بینی شده بر اساس طرح‌های قابل‌تحقق در افق ۱۴۰۴ مجموع ۵۵ میلیون تن فولاد خام، مجموع ۴۶ میلیون تن آهن‌اسفنجی، مجموع ۵ میلیون تن چدن، مجموع ۷۴ میلیون تن گندله، مجموع ۸ میلیون تن کلوخه، مجموع ۸۲ میلیون تن کنسانتره و مجموع ۱۴۰ میلیون تن سنگ‌آهن خواهد بود که با توجه به پیش‌بینی تقاضای ۱۶۲ میلیون تن مصرف در بخش سنگ‌آهن، کمبود ۲۲ میلیون تن سنگ‌آهن، پیش‌بینی تقاضای ۷۲ میلیون تن مصرف در بخش گندله‌سازی، کمبود ۲ میلیون تن گندله و پیش‌بینی تقاضای ۵۳ میلیون تن مصرف در بخش تولید آهن‌اسفنجی، کمبود ۷ میلیون تن آهن‌اسفنجی را شامل می‌شود.

لازم به ذکر است در بخش کنسانتره سنگ‌آهن با توجه به این‌که چندین واحد عملاً تولید کننده سنگ‌آهن دانه‌بندی هستند لذا عملاً کسری و مازادی وجود ندارد. بر این اساس در صورت مصرف آهن‌اسفنجی در واحدهای فولادی کوچک مقیاس، پیش‌بینی می‌شود کسری آهن‌اسفنجی حدود ۷/۸ میلیون تن افزایش خواهد یافت که در جهت برطرف کردن این کمبود، نیاز به احداث طرح‌های بیشتر آهن‌اسفنجی و دنبال آن گندله و کنسانتره وجود خواهد داشت؛ نکته مهم در تقاضای فولاد خام با توجه به کاهش سالانه ارزش افزوده در بخش‌های بالاسری صنعت فولاد(شاخص‌های صنعت و ساختمان)، در سال ۱۳۹۸ مصرف ۲۴ میلیون تن برای افق ۱۴۰۴ پیش بینی شده است و به میزان مازاد مصرف انواع محصولات فولادی به میزان ۱۴/۵ میلیون تن پتانسیل بالقوه صادراتی خواهد بود که از این مجموع، ۷/۲ میلیون تن پتانسیل بالقوه صادراتی در محصولات طویل فولادی و ۷/۳ میلیون تن پتانسیل بالقوه صادراتی در محصولات تخت فولادی می‌باشد. در بحث صادرات فولادخام نیز محاسبه شده است که حجم در حدود ۶ میلیون تن برای حضور در بازارهای جهانی وجود دارد.

مطالعات طرح جامع در برگیرنده نتایج و دستاورهایی بوده است که می‌تواند در ادامه توسعه صنعت فولاد کشور مورد توجه و استفاده قرار گیرد.

در ترکیب ظرفیت‌سازی ۵۵ میلیون تن تولید واحدهای فولادی کشور با توجه به پیش‌بینی مصرف و صادرات محصولات تخت و طولی در افق ۱۴۰۴ به نسبت ، کمبود فولاد خام در بخش اسلب و مازاد قابل‌توجه در بخش بیلت و بلوم وجود دارد بدین ترتیب جهت توازن در ترکیبات تولید فولاد خام پیشنهاد می‌گردد برخی از طرح‌های پتانسیل‌دار در حال اجرا و قابل تحقق (به ویژه طرح‌هایی که درصد پیشرفت پایینی دارند) با هدف جایگزینی اسلب در بخش ریخته‌گری به جای بیلت و بلوم تغییر کاربری یابد..

پیگیری احیا و هم‌افزایی معادن کوچک‌مقیاس با محوریت ایمیدرو و شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران که می‌تواند نقش موثری در تامین سنگ‌آهن مورد نیاز واحدهای فولادی ایجاد نماید.

برنامه‌ریزی جهت مشارکت و هم‌افزایی واحدهای تولید کننده فولاد در جنوب کشور با شرط تأمین مواداولیه به صورت واردات و صادرات محصولات به‌گونه‌ای که بر روی توازن زنجیره تأمین خوراک و مصرف داخل کشور اثری نگذارد تعریف شده است.

با توجه به بحران منابع آبی در داخل کشور، انتقال و توسعه واحدها به جنوب کشور مجددا تاکید می‌شود. هم‌چنین لازم است پیگیری انتقال آب از دریای خلیج‌فارس و دریای عمان با رعایت ملاحظات محیط‌زیست، بازچرخانی آب در واحدهای صنعتی و استفاده از پساب‌های فاضلاب بهداشتی و صنعتی جهت رفع کسری منابع آبی واحدهای معدنی و فولادی مورد توجه ویژه قرار گیرد.

به روز‌آوری و به‌کارگیری تکنولوژی‌های نو در طرح‌های جدید معدنی و فولادی و اهمیت بهره‌وری واحدها و کاهش قیمت تمام شده.

ملاحظات محیط‌زیست جهت احداث و توسعه طرح‌های معدنی و فولادی با توجه به آیین‌نامه مقررات و ضوابط واحدهای صنعتی و معدنی مربوط به شهریور ماه ۱۳۹۷ اهمیت بالاتری پیدا نموده است.

توسعه اکتشافات و نتایج مثبت به دست آمده در مناطق آهن‌خیز کشور بالاخص استان یزد و مشارکت کنسرسیوم واحدهای معدنی و فولادی در پهنه‌های جدید اکتشافی از اهمیت بالایی برخوردار است. هم‌چنین برنامه‌ریزی خرید معادن سنگ‌آهن در سایر کشورهای آهن‌خیز جهان جهت جلوگیری از بروز چالش کسری سنگ‌آهن در سال‌های پیش‌رو مدنظر قرار گیرد.

تهیه بسته‌های سرمایه‌گذاری جهت تولید محصولات فولادی با ارزش‌افزوده بالا برای جلوگیری از واردات و هم‌چنین صادرات در این بخش و ترغیب سرمایه‌گذاران این صنعت به تکمیل زنجیره ارزش‌افزوده از موارد اصلی است که لازم است پیگیری شود.