گزارشى از وضعيت توليد فروآلياژها در هندوستان

استقبال از تولید جهانی منگنز به دلیل رشد تقاضای بین‌المللی فولادسازان افزایش تقاضا
(قسمت دوم)

شورای معادن هند (IBM) در گزارشی اعلام کرد که تقاضای داخلی برای سنگ منگنز طی سال‌ها به دلیل افزایش تولید «آلیاژهای با پایه منگنز» افزایش یافته که به صورت داخلی مصرف می‌شوند و البته صادر هم می‌گردند. بر اساس اعلام این شورا، هند دارای ذخایر عظیم سنگ منگنز است. البته گریدهای سنگ‌معدن موجود در این کشور گاهاً هم‌خوان با الزامات و نیازهای تولیدکنندگان آلیاژ نیستند. شورای معادن هند به کاهش میانگین گرید منگنز تولید داخل طی سال‌ها اشاره کرده که باعث وابستگی شدید هند به واردات گریدهای بالاتر سنگ‌معدن شده است.

در دوره زمانی ۲۰۱۸ ـ ۲۰۱۷، میزان واردات سنگ‌منگنز هند سه میلیون و ۵۷۰ هزار تن بود که ۹۸۰ هزار تن بالاتر از تولید داخلی آن بود. به طور کلی، واردات سالانه سنگ معدن کمتر از مقادیر عرضه شده توسط معادن داخلی بود. به عنوان مثال، واردات دوره زمانی ۲۰۲۰ ـ ۲۰۱۹ حدود دو میلیون و ۴۲۹ هزار تن در مقایسه با تولید داخلی دو میلیون و ۶۹۰ هزار تن بود. در الگویی مشابه، واردات و تولید داخلی بازه زمانی ۲۰۱۹ ـ ۲۰۱۸ به ترتیب دو میلیون و ۷۶۰ هزار تن و دو میلیون و ۸۱۰ هزار تن بود.

یک مقام صنعتی می‌گوید: «واردات ما عمدتاً از آفریقای‌جنوبی است که در سال ۲۰۱۹، ۳۰ درصد تولید جهانی سنگ‌منگنز را در دست داشت و عمدتاً کیفیت مد نظر هند و چین را تولید می‌کند. در میان دیگر تأمین‌کنندگان مهم مواد معدنی مورد نیاز ما، می‌توان به گابن و استرالیا اشاره کرد. ما دومین واردکننده بزرگ سنگ‌معدن منگنز پس از چین هستیم.» در عین حال، هند صادرکننده منظم بالغ بر یک میلیون تن فرومنگنز و سیلیکومنگنز است. در بازه زمانی ۲۰۱۹ ـ ۲۰۱۸، هند ۲۷۱ هزار تن فرومنگنز و ۷۶۷ هزار تن سیلیکومنگنز صادر کرد. بر اساس اعلام انستیتو بین‌المللی منگنز که در پاریس مستقر است، در سال ۲۰۱۹، هند دو میلیون و ۷۸ هزار تن سیلیکومنگنز و ۸۱۷ هراز تن فرومنگنز تولید کرده است.

تحقیق شورای معادن هند در آوریل ۲۰۱۵ نشان داد مجموع منابع سنگ منگنز هند در آن زمان ۴۹۵ میلیون و ۸۷۰ هزار تن بوده از جمله ۹۳ میلیون و ۴۷۰ هزار تن ذخایر اثبات شده. این منابع بسیار زیاد هستند که می‌تواند افزایش نیز پیدا کند البته اگر انگیزه‌ای برای استخراج بیشتر وجود داشته باشد. سهم سنگ معدن گرید بالا با میزان منگنز ۴۶ درصد و بیشتر تنها ۹ درصد است اما همین رقم نیز ۱۴ درصد کل تولید منگنز را تشکیل می‌دهد. سنگ‌معدن گرید متوسط با میزان منگنز ۳۵ تا ۴۶ درصد، ۱۱ درصد منابع و ۲۲ درصد تولید را تشکیل می‌دهد. سنگ‌معدن با گرید پایین و مخلوط که در آن میزان منگنز کمتر از ۳۵ درصد است، حضوری برتر در بازار دارد یعنی ۸۰ درصد در منابع و ۶۴ درصد در تولید.

افزایش تفکیک منابع معدنی

“آر. کی. شاما” (R. K. Shama) مدیر کل فدراسیون صنایع معادن هند می‌گوید: «ما باید هر کاری انجام دهیم تا بتوانیم سنگ‌منگنز با کیفیت را در زیر زمین بیابیم. بنابراین، شرکت‌های استخراج معادن باید توجه ویژه‌ای به تفکیک منابع معدنی سنگ‌ها برای بهبود کیفیت داشته باشند. تفکیک منابع معدنی نتایج خوبی در مورد سنگ‌آهن و زغال‌سنگ به دنبال داشته است. نکته‌ای که به همین اندازه اهمیت دارد، نرخ تبدیل منابع به ذخایر قابل استخراج است که باید سرعت بیشتری بگیرد زیرا در نهایت می‌تواند جلوی وابستگی ما به واردات سنگ منگنز گرید متوسط را بگیرد.»

به تازگی، این صنعت شاهد احداث کارخانه‌های تفکیک منابع معدنی در مجاورت معادن بوده که امکان تحقق ارزش بهتر برای سنگ‌منگنز را فراهم می‌کند. MOIL در حال اداره یک کارخانه تفکیک منابع معدنی به ظرفیت ۴۰۰ هزار تن در سال در بزرگ‌ترین معدن رو باز خود در منطقه “باندارا” (Bhandara) در ایالت ماهارشترا و هم‌چنین یک کارخانه دیگر به ظرفیت ۵۰۰ هزار تن در معدن عمیق زیرزمینی خود در “بالاگات” (Balaghat) واقع در “مادیا پرادش” (Madhya Pradesh) است.

در عین‌حال، واحد تحقیق و توسعه تاتا استیل که مالک چندین معدن سنگ منگنز است، پیشرفت‌های قابل توجهی در زمینه فناوری‌های تفکیک منابع معدنی داشته که باعث غنی شدن گریدهای پایین سنگ‌های معدنی شده است. البته، سنگ‌منگنز آهنی یافت شده در “اوریسا” (Orissa) که تاتا استیل ذخایر آن را در دست دارد، به راحتی در قالب تفکیک منابع معدنی قرار نمی‌گیرند. گندله‌سازی نیز به استفاده از سنگ‌منگنز با گرید پایین کمک می‌کند.

همانند بسیاری مواد معدنی دیگر از جمله سنگ‌آهن، بوکسیت و کرومیت، در سنگ‌منگنز نیز ایالت شرقی اوریسا بزرگ‌ترین منابع سنگ‌منگنز کشور را در اختیار دارد. بر اساس اعلام شورای معادن هند، سهم این ایالت با ۲۱۶ میلیون و ۳۹۰ هزار تن در مجموع ۴۹۵ میلیون و ۸۷۰ هزار تن منابع هند ۴۴ درصد است. سایر ایالت‌ها دارای منابع سنگ‌منگنز که درصد آنها نیز دو رقمی است عبارت هستند از کارانتاکا با ۱۱۱ میلیون و ۶۰ هزار تن (۲۲ درصد) و مادیا پرداش با ۵۷ میلیون و ۷۱۰ هزار تن (۱۲ درصد).

اگرچه این منابع مهم هستند اما همان‌گونه که در خط‌مشی ملی فولاد هند در سال ۲۰۱۷ آمده، «بخش فولاد هند به دلیل موجودی محدود برخی مواد خام ضروری هم‌چون سنگ‌منگنز و کرومیت با گرید بالا، هنوز دچار کاستی‌هایی است.» در این خط‌مشی آمده که دستیابی به ظرفیت فولاد بالای ۳۰۰ میلیون تن و تولید فولاد خام ۲۵۵ میلیون تن تا سال ۲۰۳۱ ـ۲۰۳۰ الزامی است و این نیازمند بسیج گسترده تمامی منابع ملی از جمله سنگ‌معدن منگنز و کرومیت است. در این خط‌مشی آمده: «در راستای این هدف، دولت باید به شکلی مناسب تلاش‌ها برای اکتشاف این دو ماده را تسهیل نماید.»

هنوز ظرفیت بیشتری مورد نیاز است

با فرض این که تا سال ۲۰۳۱ ـ ۲۰۳۰ هند ۶۵ درصد فولاد خود را از طریق BF – BOF و ۳۵ درصد باقی‌مانده را از طریق ذوب فلزات قراضه در کوره‌های قوس‌کمانی تولید خواهد کرد، این خط‌مشی برآورد کرده که میزان نیاز هند، ۱۱ میلیون تن سنگ منگنز، پنج میلیون تن کرومیت و چهار میلیون تن فروآلیاژها خواهد بود. البته یک موضوع آن است که هند برای ادامه چنین مسیری، هم‌چنان وابسته به واردات موادخام برای تولید فروآلیاژها خواهد بود. البته، روشن نیست برای یک دهه آینده، چه میزان سنگ‌منگنز وارداتی به منظور رفع تقاضای تولیدکنندگان فرومنگنز و سیلیکومنکنز مورد نیاز خواهد بود.

مقامات صنعت فولاد ضمن ارایه پیش‌بینی‌های خود در قبال تقاضای سنگ‌منگنز و فرآلیاژها، تردید دارند که آیا تدوین‌کنندگان این خط‌مشی، این حقیقت را در نظر گرفته‌اند که در اقتصادهای در حال ظهور هم‌چون هند و چین، تمرکز اصلی بر تولید فولاد ساختمانی است که در آن منگنز نسبتاً بیشتری برای افزایش قدرت و استحکام سازه‌ها مصرف می‌شود یا خیر. بسیاری از مراکز در این دو کشور پر جمعیت جهان، زلزله‌خیز هستند که این امر استفاده از فولاد بسیار پر قدرت در تمامی ساختمان‌ها را الزامی می‌سازد.

در زمینه فولاد مورد استفاده در خودروسازی نیز، هم‌اینک مقادیر بیشتری منگنز برای قدرتمند ساختن خودروها مصرف می‌شود. بر پایه گزارش تاتا استیل، از ابتدای هزاره، مصرف جهانی منگنز در فولاد ۱۰ درصد رشد داشته و این رقم هم‌چنان به رشد خود ادامه خواهد داد. شایان ذکر است که فولادسازان بیشتری دریافته‌اند استفاده از فروآلیاژهای تصفیه شده منجر به بهبود بهره‌وری و صرفه‌جویی از طریق حذف فرآیندهای کربن‌زدایی می‌شود.

MOIL به صورت عمومی اعلام کرده در راستای برنامه توسعه ظرفیت فولاد کشور، تولید دو میلیون و پانصد هزار تن سنگ‌معدن تا دوره زمانی ۲۰۲۵ ـ ۲۰۲۴ و سه میلیون تن تا دوره زمانی ۲۰۳۱ ـ ۲۰۳۰ را هدف قرار داده است. این شرکت که چندین معدن فعال در ماهاراشترا و مادیا پرادش دارد، اکنون دارای ظرفیت حفاری ۸۲۶ هزار تن از معادن زیرزمینی و ۴۱۵ هزار تن از معادن رو باز خود است.

در راستای تحقیق اهداف تولید آتی، MOIL در حال مدرنیزه‌سازی و گسترش معادن فعال خود در دو ایالت است. در عین حال، این شرکت به دنبال تثبیت جایگاه تولیدی خود در “گجرات” (Gujarat)، اوریسا و “راجاستان” (Rajasthan) است. MOIL از طریق مشارکت با شرکت توسعه معادن گجرات، شروع به اکتشاف مناطق شناسایی شده حاوی منگنز در بخش “وادودارا” (Vadodara) در این ایالت کرده است. وقتی ذخایر قابل توجه سنگ‌منگنز کشف شوند، این دو شریک اقدام به ایجاد شرکت سرمایه‌گذاری مشترک برای استخراج خواهند کرد. هم‌چنین، MOIL علاقه‌مندی خود را به معادن رو باز در بخش “بولانگیر” (Bolangir) ایالت اوریسا و بخش “بانسوادا” (Banswada) در ایالت راجاستان ابراز داشته است. در عین حال، دولت ماهاراشترا مجوز فعالیت در منطقه‌ای به مساحت ۸۰۹ هزار و ۹۳۰ هکتار در بخش‌های “ناگپور” (Nagpur) و “باندارا” (Bhandara) به MOIL را صادر کرده است.

این نوید داده شده که نمایه تولید شرکت در مادیا پرادش به میزان قابل توجهی در طول زمان افزایش یابد زیرا دولت قصد دارد مجوز حفاری در منطقه‌ای به مساحت ۳۷۳ هزار و ۷۰۱ هکتار را در اختیار این شرکت قرار دهد. در عین حال، MOIL اقدام به فعالیت‌های اکتشافی در چهار بخش این ایالت خواهد کرد که در آنها ذخایر کافی شناسایی شده‌اند و کار استخراج به زودی آغاز خواهد شد. در بخش پایین‌دستی، MOIL دارای یک کارخانه تولید دی‌اکسید منگنز الکترولیتیک به ظرفیت یک هزار و ۵۰۰ تن در سال است. از این ماده برای تولید باتری‌های سلولی خشک استفاده می‌شود. هم‌چنین، این شرکت مالک یک واحد تولید فرومنگنز به ظرفیت ۱۲ هزار تولید در سال است. MOIL در نظر دارد اقدام به احداث دو کارخانه جدید فروآلیاژ در مجاورت معادن خود در بالاگات واقع در ایالت مادیا پرادش و “گومگائون” (Gumgaon) در ایالت ماهاراشترا نماید.