


مرورى بر ويژگیهاى سنگهاى قيمتی
دنياى نورانى و پر از رمز و راز جواهرات
عملیات آمادهسازی (تریتمنت) و ارتقا کیفیت و بهسازی
سنگهای جواهر غالباً برای افزایش رنگ یا شفافیت سنگ بهسازی میشوند. نوع و میزان عملیات میتوانند بر ارزش سنگ تأثیر بگذارند. بعضی از عملیات به دلیل پایدار بودن جواهرِ حاصل به طور گستردهای مورد استفاده قرار میگیرند، در حالی که برخی دیگر معمولاً پذیرفته نمیشوند زیرا رنگ جواهر ناپایدار است و ممکن است به رنگ اصلیاش برگردد.
حرارت
گرما میتواند باعث بهبود یا خراب شدن رنگ یا شفافیت سنگ جواهر شود. فرآیند گرمایش قرنها است که توسط معدنکاران و برشدهندگان سنگهای جواهر (قیمتی) کاملاً به رسمیت شناخته شده است و در بسیاری از انواع سنگها گرمایش یک روش معمول است. بیشتر سیترین با حرارت دادن آمیتیست ساخته میشود و گرمایش جزئی با شیب شدید منجر به «آمترین» میشود (سنگی تا حدی آمیتیست و تا حدی سیترین). آکوامارین اغلب برای از بین بردن زنگهای زرد، یا تغییر رنگ سبز به آبیِ مطلوب تر، یا افزایش رنگ آبی موجود در آن به آبی پررنگ تر حرارت داده میشود.
تقریباً تمام تانزانیت در دمای پایین گرم میشود تا ته رنگ قهوهای از بین برود و رنگ آبی-بنفش مطلوبتری به خود بگیرد. بخش قابل توجهی از یاقوت کبود و یاقوت با انواع عملیات حرارتی برای بهبود رنگ و شفافیت تحت پردازش قرار میگیرد.
هنگامی که جواهرات حاوی الماس گرم میشوند (برای تعمیرات)، الماس باید با اسیدبوریک محافظت شود. در غیر این صورت، الماس (که کربن خالص است) ممکن است روی سطح بسوزد یا حتی کاملاً سوخته شود. هنگامی که جواهرات حاوی یاقوت کبود یا یاقوت گرم میشوند، نباید آنها را با اسیدبوریک (که میتواند سطح را حکاکی کند) یا هر ماده دیگری پوشاند. لازم نیست که از آنها در برابر سوختن محافظت شود (اگرچه هنگامی که بخشهای فلزی حرارت داده میشوند، نیاز نیست با غوطهور کردنِ جواهر همراه با سنگها در آب، از سنگها در برابر شکستگی ناشی از فشار گرمایی محافظت کرد).
تابش
در واقع تمام توپازهای آبی، هم روشنتر و هم سایههای آبی تیره تر مانند آبی «لندنی»، برای تغییر رنگ از سفید به آبی تحت تابش قرار میگیرند. بیشتر کوارتزهای سبز (Oro Verde) نیز تحت تابش قرار میگیرند تا به رنگ زرد-سبز برسند. الماسها تحت تابش قرار میگیرند تا الماسهایی با رنگ فانتزی تولید کنند (این رنگ میتواند به طور طبیعی اتفاق بیفتد، هرچند به ندرت در کیفیت جواهر وجود دارد).
مومزدن (وکسینگ)
زمردهای حاوی شکافهای طبیعی برای تغییر ظاهر گاهی با موم یا روغن پر میشوند. این موم یا روغن نیز رنگی است تا زمرد از رنگ و همچنین شفافیت بهتری برخوردار باشد. فیروزه نیز معمولاً به روشی مشابه بهسازی میشود.
پر کردن شکاف
پر کردن شکاف یا درز در سنگهای جواهر مختلفی مانند الماس، زمرد و یاقوت کبود بکار میرود و این شکافها در حد میکرو میباشد. در سال ۲۰۰۶ «یاقوتهای پر از شده از شیشه» محبوبیت پیدا کردند. یاقوت بیش از ۱۰ قیراط (۲ گرم) با شکستگیهای بزرگ با شیشه سرب پر شد، بنابراین ظاهر آن (به ویژه یاقوتهای بزرگتر) به طرز چشمگیری بهبود پیدا کرد. تشخیص چنین روشهای بهسازی و تریتمنت نسبتاً آسان است.
سنگهای جواهر ترکیبی و مصنوعی
سنگهای جواهر مصنوعی از جواهرهای تقلیدی یا شبیهسازی شده متمایز هستند.
جواهرهای مصنوعی از نظر فیزیکی، نوری و شیمیایی با سنگ طبیعی یکسان هستند، اما در آزمایشگاه ایجاد میشوند. سنگهای تقلیدی یا شبیهسازی شده از نظر شیمیایی با سنگ طبیعی متفاوت هستند، اما ممکن است کاملاً شبیه آن باشند. آنها میتوانند سنگهای جواهر مصنوعی باشند که به راحتی از یک ماده معدنی (اسپینل)، شیشه، پلاستیک، رزین یا سایر ترکیبات ساخته میشوند.
نمونههایی از سنگهای شبیهسازی شده یا تقلیدی عبارتند از زیرکونیای مکعبی، متشکل از اکسید زیرکونیوم، مویسانیت مصنوعی و سنگ سنباده مصنوعی یا اسپینل بدون رنگ که همگی شبیهسازهای الماس هستند. شبیهسازها از شکل و رنگ سنگ واقعی تقلید میکنند اما از مشخصات شیمیایی و فیزیکی آنها برخوردار نیستند. به طور کلی، سختی آنها نسبت به الماس کمتر است. در واقع موسانیت از ضریب شکست بالاتری نسبت به الماس برخوردار است و هنگامی که در کنار الماس با اندازه و برش برابر ارائه شود، «آتش» بیشتری را نشان میدهد.
سنگهای جواهرِ پرورده، مصنوعی یا «آزمایشگاهی» تقلیدی نیستند: عناصر رنگی معدنی و ردیاب فله در هر دو یکسان هستند. مثلأ الماس، یاقوت، یاقوت کبود و زمرد در آزمایشگاههایی تولید شدهاند که دارای خصوصیات شیمیایی و فیزیکی یکسان با انواع طبیعی هستند. سنگ سنباده مصنوعی (ساخته شده در آزمایشگاه)، از جمله یاقوت سرخ و یاقوت کبود، بسیار رایج است و هزینه آن بسیار کمتر از سنگهای طبیعی است. الماسهای مصنوعی کوچک در مقادیر زیادی به عنوان سایندههای صنعتی تولید شده اند، اگرچه الماسهای مصنوعی بزرگتر با کیفیت سنگهای جواهر در چندین قیراط در دسترس هستند.
یک سنگ جواهر چه یک سنگ طبیعی باشد چه مصنوعی، خصوصیات شیمیایی، فیزیکی و نوری آن یکسان است: آنها از یک ماده معدنی تشکیل شده اند و توسط مواد کمیاب یکسانی ساخته میشوند، دارای سختی و چگالی و مقاومت یکسانی هستند و طیف رنگی، ضریب شکست و دوشکستی (در صورت وجود) یکسانی را نشان میدهند. سنگهای ساخته شده در آزمایشگاه دارای رنگ واضح تری هستند زیرا ناخالصیهای رایج در سنگهای طبیعی در سنگ مصنوعی وجود ندارد. سنگهای مصنوعی عاری از ناخالصیهای رایج طبیعی هستند که وضوح یا رنگ سنگهای جواهر را کاهش میدهند مگر اینکه عمداً به منظور ایجاد نمای طبیعیتر یا برای فریب در کارشناسی به آن افزوده شود. از طرف دیگر، سنگهای مصنوعی اغلب دارای شکافهایی هستند که در سنگهای طبیعی (مانند ذرات ریز فلزِ خورده از سینیهای آزمایشگاهی که در هنگام سنتز استفاده میشود) وجود ندارد.
فهرست سنگهای جواهر نادر