سازمان جهانی بهداشت شیوع کروناویروس کووید-۱۹ را به عنوان یک پاندمی یا همه‌گیری جهانی اعلام کرده و شمار بسیاری از مردمان را گرفتار شده‌اند. تا کنون با صدها هزار نمونه تایید شده (در زمان نگارش این مقاله)، حتی خوشبینانه‌ترین تحلیلگران اقتصادی در بنگاه‌ها و معادن کوچک مقیاس، از یک رکود جهانی احتمالی در بخش معدن و صنایع معدنی هراس دارند. بنابر گزارش‌های خارجی رسیده تا امروز چند شرکت معدنی تحت‌تاثیر شیوع کووید-۱۹ قرار گرفتند و محدودیت‌های اجتماعی برای فاصله‌گذاری اجتماعی بدین معنا است که برخی از پروژه‌های معدن کُند یا متوقف شده‌اند. متن پیش‌رو، مروری خلاصه بر تاثیر بحران کرونا ویروس بر صنعت معدن بین‌الملل دارد.

مشکلات تولید:
ماهنامه پردازش: محدودیت‌های اعمال شده از سوی دولت‌ها برای محدود کردن یا به تعویق انداختن شیوع کووید-۱۹ دشواری‌هایی را برای شرکت‌های معدنی در کشورها به بار آورده است‌.
در ایتالیا به عنوان آلوده‌ترین کشور در بیرون از چین، قرنطینه ملی در حال‌حاضر منجر به توقف تولید Alta Zinc در پروژه پرچمدار آن در شمال ایتالیا شده است. قرنطینه کنونی ایتالیا تا مدتی ادامه خواهد داشت اما مقامات ایتالیایی اعلام کردند که این قرنطینه در صورت لزوم تمدید خواهد شد. غول‌های معدن جهان Rio Tinto و Anglo American از توقف تولید به دلیل محدودیت‌های ناشی از کروناویروس خبر دادند. پروژهRio Tinto’s Oyu Olgoi در مغولستان پس از اعمال محدودیت‌ها از سوی دولت به دلیل اولین تشخیص تایید شده کووید-۱۹ در هفته گذشته، عملیات غیرضروری خود را تعلیق کرد.

درضمن، یک شرکت معدنی در انگلیس و آمریکا پس از اعلام قرنطینه ۱۵ روزه توسط دولت پرو برای جلوگیری از شیوع کووید-۱۹، در حال تعدیل ۱۰ هزار نیروی کار متخصص در پروژه مس Qullaveco در پرو هستند.
این هفته، معدن اندیوور (Endeavour Mining) گزارش داد که تست کووید-۱۹ یک کارگر در معدن Hounde این شرکت در بورکینافاسو مثبت اعلام شد که اولین علائم در این سایت بود. این شرکت اعلام کرد که برخی از کارگران در یک اقدام پیشگیرانه پس از شیفت‌بندی با سایرکارگران وکارمندان قرنطینه شدند. معدن اندیوور قبلا به عنوان احتیاط، تمامی کارمندان را غربالگری کرد.
این شرکت پس از آن یک دوره قرنطینه ۱۴ روزه را برای کارمندان یا پیمانکاران در سایت‌ها در بورکینوفاسو یا ساحل عاج اجباری اعلام کرد. چنین تصور می‌شود که این کارگر در انگلیس آلوده به این ویروس شده باشد.
تست کرونای یک کارگر در معدن طلای AngloGold Ashanti’s Obuasi در غنا نیز مثبت اعلام شد. AngloGold اقدامات احتیاطی‌اش را افزایش داد و از تمام کارکنان غیرکلیدی درخواست کرد تا در منزل کار کنند.
تست کرونای یک کارگر در عملیات کندلاریای معدن Lundin در شیلی نیز مثبت اعلام شد که درنتیجه این شرکت فعالیت‌های ساخت و سازش در پروژه اکتشاف روی در پرتغال را در یک اقدام احتیاطی تعلیق نمود. در خارج از سایت‌های معدن نیز، چند شرکت به دلیل کروناویروس دفاتر خود را تعطیل کردند‌.
معدنکاران شرکت‌های Kinross و Iamgold که چندین پروژه در بخش معدنی کوچک مقیاس داشتند، دفاتر خود را تعطیل نمودند زیرا یک کارمند در هر دو شرکت مبتلا به کووید-۱۹ بود. شرکت‌های معدنی تجارت کالا و شرکت معدن Glencore هفته گذشته دفتر لندن خود را تعطیل کردند زیرا تست کرونای صرفا یک کارمند مثبت اعلام شد.

چشم‌انداز شوم
شاید تعجبی نداشته باشد که بیشتر شرکت‌ها چشم‌انداز فوق‌العاده‌ای را برای سال آتی‌شان تجسم نمی‌کنند. برخی از شرکت‌ها در حین اعلام نتایج سالیانه برای سال ۲۰۱۹ اعلام کردند که چشم‌اندازشان برای سال ۲۰۲۰ در بهترین حالت چیزی جز یک تقریب و تخمین با رکودی فزاینده نیست، تا زمانی که اثرات واقعی کروناویروس مشخص شود.
این بیانیه‌ها در ماه فوریه ارائه شدند و با شیوع ویروس که اکنون بصورت یک پاندمی است و حداقل اضطراب‌ها داخلی و خاموش است.با این وجود، برخی از شرکت‌های معدنی حرکت در بحران را پیشنهاد داده‌اند.
سخنگوی Rio Tinto ایجاد و تسریع فناوری اتوماسیون صنعتی را در معدن را تضمین کرد: «Rio Tinto همچنان اثرات کووید-۱۹ را با دقت نظارت خواهد کرد. به گفته وی، اولین اولویت ما امنیت افرادمان است، کسانی که اقدامات گوناگونی را در حمایت از کسب و کار اتخاذ کرده‌اند. رویکرد ما مختص محدوده‌های خاص با جغرافیایی مطابق با توصیه دولت و مقامات محلی بوده است‌. برای مثال، از تمام اعضای گروه معدنی خواسته‌اند تا نیاز به ماموریت و سفر را دوباره ارزیابی کنند و هرگونه جلسه و ماموریت غیرضروری در مناطق خاص را به تعویق بیندازند.در برخی از کشورها، کارمندانی که پس از سفر کاری یا شخصی به مناطق و کشورهای خاص بر سر کارشان باز می‌گردند باید به مدیر اطلاع دهند و به مدت ۱۴ روز از منزل کار کنند و در قرنطینه باشند».
شرکت‌های معدنی نسبت به سقوط آزاد بازارهای سهام مصون نیستند و از نظر بعضی از آنها تمامی آماده‌سازی‌ها در دنیا کافی و پیش‌بینانه نبوده‌اند.

آیا پاندمی کروناویروس معدنکاری مستقل را تسریع بخشیده است؟
معدنکاری‌های مستقل بیشتر در بخش کوچک مقیاس مطرح می‌باشد آن تعداد معادنی که هنوز در زنجیره تامین جایی بارز نشده‌اند. عملیات شرکت‌های معدنی بزگ توسط پاندمی کووید-۱۹ مختل شده است و پروژه‌های معدن در حال تعطیلی یا کاهش شدید حضور کارکنان به عنوان اقدامی برای کُند کردن شیوع ویروس هستند.
تکنولوژی‌های جدید کنترل و اتوماسیون صنعتی و خودکار در فناوری معدن برخی از بزرگترین عوامل و پروژه‌ها در فضای معدنکاری خودکار را بررسی می‌کند و برخی از موانع، نیروی کار کاملا رباتیک را از میان برمی‌دارد.

پیلبارا، غرب استرالیا
اجرای راه‌حل‌های معدنکاری اتوماسیونی مثل کامیون‌های حمل و نقل خودکار و مراکز عملیات از راه دور روندی کُند اما ثابت بوده است. یکی از اولین جهش‌ها در اتوماسیون در غول معدن جهان Rio Tinto در طرح Future سال ۲۰۰۸ صورت گرفت. در مرکز عملیات از راه دور در پِرت، غرب استرالیا، کارگران وسایل‌نقلیه معدنکاری خودکار را در معدن‌هایی در فاصله بیش از ۱۲۰۰ کیلومتر تا منطقه پیلبارا در غرب استرالیا هدایت می‌کنند.
حدود یک‌سوم از ناوگان کامیون حمل و نقل در معادن پیلبارای Rio Tinto خودکار هستند. این کامیون‌ها می‌توانند مکان‌ها، سرعت‌ها و جهت‌های وسایل‌نقلیه دیگر را ردیابی کنند، یعنی مصالح به‌طور ایمن و کارآمد و همچنین سازنده‌تر بدون حضور انسان منتقل می‌شوند.
Rio Tinto با استفاده از سیستم AutoHaul یک جنبه جدید را به عملیات خودکارش در سال ۲۰۱۹ اضافه کرد که قطارهای خودکار را وارد پروژه پیلبارا کرد. این سیستم بزرگترین راه‌آهن در دنیا است و تقریبا می‌تواند یک میلیون تن سنگ‌آهن را در روز حمل و نقل کند.
پیلبارا، نقطه مهم از نوآوری اتوماسیون است و غول کالا BHP نیز از چند عملیات خودکار در معادن پیلبارا به عنوان بخشی از برنامه معدنکاری نسل بعدی BHP استفاده می‌کند. گزارشِ GlobalData نشان داد که عملیات معدن در جزایر جنوب باختری اقیانوس آرام (به طور اعم) اقیانوسیه، مهد پیشرفته‌ترین تکنولوژی‌ها در دنیا است.

معدن Syama، کشور مالی
معدن طلای زیرزمینی Syama که ۸۰ درصد از مالکیت آن به معدن Resolute و ۲۰ درصد به دولت مالی تعلق دارد به اولین عملیات معدن کاملا خودکار در جهان تبدیل شده است.
این معدن که با مشارکت شرکت مهندسی سوئدی Sandvik طراحی شده با کامیون‌ها، لودرها و دریل‌های کاملا خودکار کار می‌کند.
عملیات کاملا خودکار به این معنا است که معدن می‌تواند ۲۴ ساعت در روز کار کند و تمام عملیات از یک مرکز عملیات از راه دور نظارت شود. معدن Resolute می‌گوید که حفظ بهره‌وری بالا با قیمت‌های نسبتا پایین و همچنین سیستم خودکار منجر به خروجی تولید ثابتی شده‌اند. Sandvik دو خط تولید کلیدی را برای شرکت‌های معدنی که به دنبال یک رویکرد خودکار می‌گردند ارائه می‌دهد.
AutoMine تمام جنبه‌های اتوماسیون را پوشش می‌دهد، از قطعات جداگانه تجهیزات گرفته تا دستگاه‌های بزرگتر و ناوگان‌های نقلیه خودکار. OptiMine که در پروژه Syama استفاده شد و کاربرد روزافزونی در پروژه‌های معدن دیگر داشت به دنبال افزایش بهره‌وری در عملیات معدن با ارائه تحلیلگران مختلف و ابزار بهینه‌سازی فرآیند است.
Sandvik با محققان IBM همکاری کرد تا OptiMine را توسعه دهند، سیستمی که حتی در معادن کوچک مقیاس نیز با نیروی انسانی کم، برای ارتقا تحلیل تولید و فرآیندها توسعه داده شده است.

چالش‌های پیش‌رو
راه‌حل‌های معدنکاری خودکار به نظر جذاب هستند آنها بهره‌وری، کارآیی و ایمنی را ارتقا می‌بخشند. اکنون که شیوع کروناویروس کووید-۱۹ آینده نزدیک بسیاری از عملیات معدن را در سراسر دنیا نامعین کرده، راه‌حل‌هایی برای کاهش نیروی انسانی در سایت‌های معدن به شدت جستجو می‌شوند تا بتوان از بحران‌های آتیِ ناشی از چنین اثراتی بر شرکت‌های معدن جلوگیری کرد. اما همچنان موانعی بر سر راه عملیات خودکار وجود دارد. پروژه‌هایی مثل Resolute Minig’s Syama به دلیل روش‌ها و فرآیندهای بکار رفته برای استخراج به شدت مناسب اتوماسیون هستند. ابعاد سنگ‌معدن Syama مناسب حفاری معدن زیرسطحی هستند، یک روش کل به جز (بالا به پایین) معدنکاری همراه با فرآیندهای تکراری نسبتا استاندارد.
این امر بدین معنا است که وسایل‌نقلیه خودکار می‌توانند از یک مسیر یکسان در طول معدن عبور کنند و هر واحد خودکار جداگانه به عنوان یک چرخ‌دنده در یک دستگاه بزرگتر در نظر گرفته می‌شود. این امر برای تمام پروژه‌های معدن صدق نمی‌کند و نگرانی‌هایی در میان منتقدانِ اتوماسیون وجود دارد مبنی بر اینکه عنصر انسانی بخش حیاتی از عملیات ایمن و کارآمد است.
یک عامل دیگر که مورد انتقاد قرار گرفته جابجایی نیروی کار انسانی با ربات‌ها است. درحالیکه این کار هزینه‌ها را برای شرکت کاهش می‌دهد (عمدتا به شکل حقوق)، اما این سؤال همچنان بدون پاسخ باقی می‌ماند که اگر کارگران معدن به دلیل فناوری جدید بیکار شوند کجا باید کار کنند.
منفعت اشتغال‌زایی برای جوامع محلی و دولت‌ها وقتی یک پروژه معدنی جدید پیشنهاد می‌شود یا معدن کوچک مقیاسی را فعال می‌کنند درواقع به دنبال ایجاد پیشرفت و ادامه فعالیت اقتصادی می‌باشند اشتغال و حفظ کارکنان متخصص یک عامل کلیدی در پیشرفت چنین پروژه‌هایی است. در حالی که با این اوضاع، یک عملیات اتوماسیون می‌تواند بخشی از این منفعت یا تمام آن را از بین ببرد.
در نهایت، مسائل کنونی پیرامون فعالیت های معدن و بسته شدن آن به دلیل پاندمی کووید-۱۹ احتمالا اثرات طولانی‌مدتی بر صنعت معدن جهانی خواهند گذاشت. بسته به اینکه این بحران چقدر طول خواهد کشید، صنعت معدن می‌تواند قدم‌های بزرگی در تکنولوژی‌های معدنکاری خودکار در آینده نزدیک بردارد.

عملیات معدن به طور متوسط تحت‌تاثیر کروناویروس قرار دارد
به گزارش Moody’s در بخش‌های جهانی بر اساس داده‌های جمع‌آوری شده در مارس و آوریل، بخش معدن و فلزات به طور متوسط تحت تاثیر شیوع جهانی کروناویروس قرار گرفته است. سقوط قیمت کالاها تاثیر مخربی بر این صنایع خواهد گذاشت.
هرچند، تحلیلگران در Moody’s بر این باورند که بسیاری از تولیدکنندگان از زمان آخرین رکود کالا در سال های ۲۰۱۵-۲۰۱۶ که دشواری‌های زیادی را برای شرکت‌های کوچکتر و کمتر متنوع رقم زد و باعث افزایش شدید تعداد عدم پرداخت بدهی‌ها شد، ارتقا پیدا کرده‌اند.
اکنون، شرکت‌های جهانی‌تر و عالی‌رتبه‌تر به‌طور کلی بهتر می‌توانند رکود اقتصادی بازار را تحمل کنند. به گزارش Moosy’s، انتشار جهانی کرونا ویروس رشد اقتصادی را به شدت کند خواهد کرد که به نوبت تاثیر خود بر بخش‌های متعدد را افزایش خواهد داد.
این شرکت اخیرا پیش‌بینی‌های رشد GDP(تولید ناخالص ملی) خود را بازبینی کرده است: برای اقتصادهای G-20 پیشرفته برابر با ۱ درصد در سال ۲۰۲۰ در مقایسه با ۱/۷ درصد در سال ۲۰۱۹، و برای اقتصادهای G-20 در حال توسعه برابر با ۳/۸ درصد در سال ۲۰۲۰ در مقایسه با ۲/۴ درصد در سال ۲۰۱۹، از جمله یک رکود شدید در چین. سناریوی پایه یک هنجارسازی فعالیت اقتصادی را در نیمه دوم سال پیش‌بینی می‌کند.
هشدار Moody’s مبنی بر اینکه توانایی برخی از شرکت‌ها برای تحمل اثرات این ویروس به مدت زمان ماندگاری آن بستگی دارد و از آنجایی که مسائل به‌صورت روزانه مشخص می‌شوند، درجه عدم قطعیت این پیش‌بینی‌ها بالاتر از حد معمول است و با دستیابی به پیشرفت‌های جدید می‌توان سنجش‌های جدیدی انجام داد.
جدول بالا جزئیات میزان قرارگیری بخش‌های اصلی در سراسر جهان را بر اساس تحقیقات Moody’s نشان می‌دهد.

نتیجه آنکه
تاثیر پاندمیک کرونا اگر چه در حد معیاری نسبت به سایر مشاغل، متوسط تا الان ارزیابی شده لیکن با مشخص بودن در زنجیره تامین با مرور زمان شیوع ، افزایش رکود اقتصادی پررنگتر شده و متاسفانه وارد گرید زیاد خواهد شد.
از طرفی استفاده از تکنولوژی‌های اتوماسیونی خودکار در ابزار دقیق و رباتیک علاوه بر تحمیل هزینه، کارآمدی نیروی انسانی را در بسیاری موارد ندارد و بازدهی را کاهش می‌دهد.
در ایران با اعمال تحریم‌ها به‌خصوص در بخش صنعت دسترسی به تکنولوژی‌هایی از این دست و پیاده‌سازی آنها با مشکلاتی غیر از هزینه همراه خواهد بود و از طرف دیگر اولویت ایران در بخش معادن اشتغال‌زایی و بهره‌گیری از پتانسیل‌های تخصصی کارگران و کارمندان در حوزه معدن می‌باشد. که البته با طرح احیای معادن کوچک مقیاس در تکمیل زنجیره تامین معدن و صنایع معدنی، این موضوع بیشتر اهمیت دارد.

تهیه و تنظیم : دکتر مریم کارگرراضی
هیأت‌علمی دانشکده شیمی – دانشگاه آزاد تهران شمال