درحالیکه تقاضای مس افزایش یافته و این کشور دارای منابع و ذخایر قابل توجه این فلز سرخ رنگ است، تولید داخلی آن از سرمایهگذاری بیشتر منتفع خواهد شد.
ماهنامه پردازش – آنیل آگاروال (Anil Agrawal) رییس هیاتمدیره گروه ودانتا (Vedanta) درحال هدایت صنعت هند به سمت خودکفایی در قبال بسیاری از مواد معدنی مهم است زیرا هند دارای منابع انبوه و کشف نشده این مواد معدنی و همچنین فلزات است. البته در مورد مس، این گروه در ماه مه ۲۰۱۸ شاهد نوعی عقبگرد بود یعنی زمانی که ظرفیت ۴۰۰ هزارتن در سال ذوب مس آن در کارخانه ساحلی تیوتیکورین (Tuticorin) در ایالت جنوبی تامیل نادو (Tamil Nadu (TN)) به دستور دولت متوقف گردید. این اتفاق زمانی رخ داد که ودانتا درحال نهاییسازی روند دو برابر ساختن ظرفیت ذوب کارخانه توتیکورین به میزان ۸۰۰ هزارتن در سال بود که آن را به بزرگترین مجتمع تولید مس در جهان تبدیل میساخت.
تعطیلی این کارخانه ناشی از تبلیغات یک سازمان غیردولتی بود که ادعا کرده بود این کارخانه منبع آلودگی آبو هوا است. حکم تعطیلی کارخانه پس از آن صادر شد که پلیس به روی معترضان در تاریخ ۲۲ مه ۲۰۱۸ آتش گشود که به مرگ ۱۳ نفر و زخمی شدن افراد بسیار دیگری منجر شد. در نتیجه، واحدی که حدود ۳۷ درصد تقاضای هند برای این فلز سرخ را مرتفع میساخت و نقش بسزایی در تبدیل هند به صادرکننده صرف مس داشت، فعالیت خود را متوقف کرد و هنوز هم تولید خود را از سر نگرفته است.
در مورد این سوال که آیا فعالیت این کارخانه ذوب به معنای نقض سیاست زیستمحیطی دولت است یا خیر، آگاروال میگوید: دادگاه ملی محیطزیست (NGT) پس از موشکافی دقیق موضوع دریافت که این کارخانه استانداردهای کیفیت هوای تجویز شده توسط شورای کنترل آلودگی ایالت تامیل نادو را نقض نکرده است. بنابراین، این کارخانه نه درحالحاضر آلاینده است و نه تهدیدی برای آلودگیهای آتی بهشمار میرود که میتوانند باعث خطرات سلامتی شوند.
این یافته به علاوه نگرش ودانتا درخصوص گزارش آن به دیوانعالی مبنیبر اینکه این کارخانه ذوب از بدو تاسیس در سال ۱۹۹۵ همواره به صورت دورهای اقدام به ارتقای خود کرده هنوز به اندازه کافی مجابکننده نبوده تا اجازه سرگیری فعالیت آن صادر شود.
آگاروال نگران تعطیلی کارخانه و بیکار شدن حدود ۲۸ هزار کارگر دائمی و موقت آن است زیرا این مجتمع دارای یک هزار واحد کوچک و متوسط در بخشهای پاییندستی خویش است.
تأثیر دیگر تعلیق فعالیتهای این کارخانه در بندر نزدیک آن یعنی توتوکودی (Thootukudi) احساس میشود که از آن برای واردات فلزات به صورت کنسانتره (MIC) و صادرات محصولات مس استفاده میشود.
درحالیکه دیوان عالی درباره سرنوشت این کارخانه تصمیمگیری خواهد کرد اما اقتصاد مس متحمل واپسگرایی شدیدی شده است. این امر باعث کاهش یکنواخت تولید و افزایش واردات برای رفع تقاضای رو به رشد داخلی شده است. از تولید ۸۳۰ هزار و ۵۲۴ تن مس در دوره زمانی ۲۰۱۸ ـ ۲۰۱۷، تولید در سال بعد از آن به ۴۵۴ هزار و ۳۳۷ تن کاهش یافت. نتیجه آن کاهش صادرات هند به ۴۷ هزار و ۹۱۷ تن در سال ۲۰۱۹ ـ ۲۰۱۸ در مقایسه به ۳۷۸ هزار و ۵۵۵ تن در طول سال ماقبل آن بود. بنابراین، هند به یک واردکننده صرف این فلز تبدیل شده به طوری که واردات آن از ۴۴ هزار و ۲۴۴ تن در سال ۲۰۱۸ ـ ۲۰۱۷ به ۹۲ هزار و ۹۲۰ تن در سال ۲۰۱۹ ـ ۲۰۱۸ افزایش یافته است.
وضعیت صرفاً وارداتی هند هیچ تغییری نکرده هر چند که شرکت تولیدکننده مس هیندالکو (Hindalco) تولید خود را از ۲۶۲ هزار تن در سال ۲۰۲۱ ـ ۲۰۲۰ به ۳۵۹ هزار تن در سال ۲۰۲۲ ـ ۲۰۲۱ افزایش داده است.
درحالیکه آینده کارخانه ذوب توتیکورین همچنان مبهم است اما ودانتا به افزایش تولید در پالایشگاه و کارخانه نورد خود در سیلواسا (Silvasa) ادامه میدهد. علیرغم این که اقتصاد هند در دوران پس از کرونا به کندی رشد میکند اما مطمئنا فعالیتهای تولید و ساخت آن به سرعت خوبی به شرایط گذشته بازخواهد گشت بهطوریکه تقاضای مس هند از ۵۶۷ هزار تن در سال ۲۰۲۱ ـ ۲۰۲۰ به ۶۱۲ هزار تن در سال ۲۰۲۲ ـ ۲۰۲۱ رسید. آگاروال میگوید: از این منظر، تقاضای مس هند باید با نرخی نزدیک به نرخ دو رقمی رشد کند. این فلز یک رسانای عالی است و این کشور درحال ایجاد ظرفیت برق با سرعتی بالا است.
بنابر اعلام وزارت برق و انرژیهای تجدیدپذیر، هدف هند رساندن ظرفیت برق این کشور به یک هزار گیگاوات تا سال ۲۰۳۰ است که در آن سال سهم انرژیهای مبتنی بر سوختهای غیرفسیلی نصف خواهد شد. به علاوه، آگراوال میگوید: باتوجه به برنامه بلندپروازانه صنعت خودروسازی برای تولید خودروهای هیبریدی و برقی و رشد تقاضا برای لوازم خانگی از دستگاههای تهویه مطبوع گرفته تا یخچال و ماشین لباسشویی، آینده بسیاری برقی بوده و بنابراین به حجم بالایی مس نیاز است. او میافزاید: در چنین موقعیتی مصرف سرانه مس هند که اکنون ۶/۰ کیلوگرم است میتواند با رشدی یکنواخت به سه کیلو و دویست گرم برسد.
آگراوال میگوید: ودانتا نباید وارد در کسبوکاری در هند شود که بزرگترین نیست یا دومین است. ودانتا قبلا به جایگاه رهبری صنایع آلومینیوم، روی و سرب دست یافته است. درخصوص مس نیز تا زمانی که کارخانه ذوب توتیکورین فعال بود، این گروه در راس این صنعت بومی از منظر ظرفیت و تولید قرار داشت.
درحالیکه ابهام در خصوص مجتمع توتیکورین در ایالت تامیل نادو همچنان پابرجاست اما آگراوال تصمیم گرفته یک کارخانه ذوب ساحلی به ظرفیت ۵۰۰ هزار تن را در ایالت دیگری بسازد و علاقهمندی خود نسبت به آن را نیز ابراز داشته است. او میگوید: کشور نیازمند مس هر چه بیشتری است و رفع تقاضای رو به رشد از طریق واردات ایده خوبی نیست. ما به یک هزار آکر (یک واحد اندازهگیری زمین معادل ۴۰۴۷ متر مربع است) زمین نزدیک به یک شهر بندری با زیرساختارهای مناسب برای ورود مواد خام و خروج محصولات تمام شده نیاز داریم.» ودانتا یک طرح سرمایهگذاری ۲۰ میلیارد دلاری در هند برای سه تا چهار سال آینده دارد و هزینه کارخانه ذوب پیشنهادی آن حدود یک میلیارد و ۲۵۰ میلیون دلار است.
در عین حال، ودانتا به دنبال یک خریدار برای کارخانه ذوب توتیکورین همراه با پالایشگاه، نیروگاه برق و کارخانه اسید آن است. این گروه میگوید فروش داراییهای توتیکورین گزینهای برای تضمین آن است که از این امکانات به بهترین شکل برای رفع تقاضای رو به رشد مس در هند استفاده شود. البته پیش از این که فروش اتفاق بیفتد، مدیریت ودانتا باید حمایت سیاستمداران بومی و اتحادیه ماهیگیران را اخذ کند که تا به امروز و با جدیت معتقدند این کارخانه باید جمعآوری و به خارج از توتیکورین منتقل شود.
بلندپروازی آگاروال برای مس در هند، شامل تلاشهایی است که انتظار میرود باعث اکتساب شرکت دولتی مس هندوستان (HCL) شود. به اعتقاد ناظران این صنعت، آگاروال به عنوان بزرگترین مالک معادن بخش خصوصی کشور طبیعتا تمایل به کنترل HCL دارد که تنها نهاد مالک ذخایر سنگ مس در هند است. از مجموع یک میلیارد و ۵۱۰ میلیونتن منابع هند از جمله ۲۹۷ میلیون و ۷۷۰ هزارتن ذخایر مس، HCL مالکیت ۵۷۰ میلیون و ۴۰۰ هزار تن منابع از جمله ۱۶۷ میلیون و ۸۰ هزارتن ذخایر مس را در اختیار دارد.
به گزارش شورای معادن هند، مجموع کل میزان سنگ فلزات در این کشور که تاکنون کشف شده ۱۲ میلیون و ۱۶۰ هزارتن است که از این مقدار، دو میلیون و ۷۳۰ هزارتن به عنوان ذخایر قلمداد میشوند.
با توجه به مالکیت انحصاری HCL بر منابع سنگ مس، نکته جالب آن است که هماکنون هیچ یک از سه کارخانه ذوب این شرکت فعال نیستند. بنابراین، این تولیدکننده فلزات ترکیبی هماکنون تنها MIC میفروشد. در شرکت هیندالکو (Hindalco) که دارای یک کارخانه ذوب به ظرفیت ۵۰۰ هزارتن در سال در باروچ (Bharuch) واقع در ایالت گجرات (Gujarat) است، HCL یک خریدار آماده برای MIC خود یافته که تنها بخشی از نیاز کشور را مرتفع میسازد.
هند کمتر از ۵/۱ درصد منابع جهانی سنگ مس را در اختیار دارد و میزان تولید سالانه سنگ مس آن نیز ۲/۰ درصد رقم جهانی را تشکیل میدهد. البته هند مالک حدود چهار درصد ظرفیت تولید مس پالایش شده است. مصرف سالانه ۶۰۰ هزارتن مس در هند، کمتر از سه درصد مصرف جهانی را تشکیل میدهد. با توجه به این تصویر، هند همچنان وابستگی شدیدی به واردات MIC بدون توجه به تغییراتی دارد که ممکن است برای HCL در قالب سیاست سرمایهبرداری (disinvestment) رخ دهد.
بنابراین، فعالیت کارخانههای ذولب هند بر اساس شاخصههایی همچون نرخ TC/RC، کارآیی عملیاتی، ارزشافزوده به مس و محصولات جانبی تعیین میشود. آگراوال هنوز هیچ نگرانی نسبت به کاهش اخیر قیمت مس ندارد که به عنوان یک عامل کلیدی برای اقتصاد جهانی و بخشی از شاخص کلان فروش فلزات و مواد معدنی به شمار میرود. او میگوید: مبانی صنعت مس و تراز کل عرضه و تقاضا در بلندمدت مطلوب هستند زیرا هنوز بسیاری از ذخایر بزرگ مس کشف نشدهاند.
در خصوص استخراج معادن، تولید سنگ معدنی توسط HCL در سالهای اخیر بین حداکثر چهار میلیونتن و حداکثر سه میلیون و ۲۵۰ هزارتن و در خصوص MIC بین ۳۲ هزار و ۴۳۹ تن و ۲۳ هزار و ۸۶۶ تن بوده است. پیشرفت HCL در زمینه اجرای برنامه گسترش ظرفیت استخراج در دو فاز یعنی از سه میلیون و ۴۰۰ هزارتن به ۱۲ میلیون و ۲۰۰ هزارتن در فاز نخست و سپس به ۲۰ میلیون و ۲۰۰ هزارتن در فاز دوم، کند بوده است.
آرکی شارما (RK Sharma) مدیرعامل فدراسیون صنایع معدنی هند میگوید: در هر اکتسابی از BALCO گرفته تا شرکت روی هندوستان و تا کایرن (Cairn) که آگاروال به آن اشاره کرده، همواره پیشرفتی قابل توجه در زمینه تولید، رشد و سودآوری اتفاق افتاده است. آگاروال علاقه زیادی به استخراج معادن دارد و به همین دلیل به HCL چشم دوخته است.
اگرچه آگراوال درحال سازماندهی داراییهای مس خود در هند است، اما به دنبال احیای حضور گروه ودانتا در شرکت معادن مس کونکولا (KMC) در زامبیا نیز هست که قبل از به قدرت رسیدن هاکایند هیچیلما (Hakainde Hichilema) رییسجمهور فعلی زامبیا وجود داشت و باعث طرح اتهاماتی علیه ودانتا شده که البته این شرکت همه آنها را به طور کامل رد کرده است. سانیل دوگال (Sunil Duggal) مدیرعامل گروه ودانتا میگوید: ما خواهان حلوفصل موضوع خارج از دادگاه بدون اقامه دعوی و یافتن یک راهحل دوستانه برای صیانت از اموال ملی هستیم.
موضع عمومی هیچیلما برای صلح با گروههای جهانی استخراج معادن به گونهای که بتوان تولید سنگ مس این کشور را ظرف یک دهه سه برابر ساخت و تعهد آگاروال برای سرمایهگذاری یک میلیارد و ۵۰۰ هزار دلاری برای احیای KCM، باعث ایجاد محیطی مساعد جهت حلوفصل اختلافاتی سه ساله شده است.
ودانتا میگوید: از سال ۲۰۰۴، حدود سه میلیارد دلار در زامبیا سرمایهگذاری کرده است. آگاروال علاقهمند به رشد پروفایل مس این گروه در هند با ایجاد یک کارخانه ذوب بکر در کنار تلاش برای حلوفصل مشکلات KCM با شرکت لوساکا (Lusaka) برای از سرگیری و گسترش فعالیتهای خویش است.
در عین حال، وزارت بازرگانی هند در گزارشی اعلام کرده هماکنون، هند یک واردکننده صرف مس است و درصد مشخصی از تقاضای رو به رشد مس در هند را میتوان از طریق بازیافت به صورت داخلی تامین کرد. در نبود سازوکار سازماندهی شده و نظاممند بازیافت فلزات قراضه، فقدان آگاهی عمومی درباره لزوم بازیافت و بیتفاوتی در اجرای مقررات موجود پیرامون گردآوری ضایعات و بازیافت آنها، نرخ جاری ملی بازیافت مس تنها ۲۰ درصد است که در مقایسه شاخص ۸۲ درصد جهانی بسیار ضعیف است. البته، مس استثنا نیست.
برای هر فلزی چه آهنی و چه غیرآهنی، نرخ بازیافت در هند بسیار پایینتر از نرخهای جهانی از منظر حاشیه سود عظیم آن است. این جدا از صرفهجویی در مصرف انرژی است که بازیافت به دنبال دارد و همچنین اشتغالزایی که ایجاد میکند. فلزات قراضه جدید تولید شده در کارخانههای ذوب مس و همچنین کارخانههای مصرفکننده مس، بخش کوچکی از کل فلزات قراضه مورد استفاده توسط واحدهای ثانویه را تشکیل میدهند. شورای معادن هند از فقدان اطلاعات درباره میزان فلزات قراضه تولیدشده در بخش غیررسمی شکایت دارد. سه منبع موادخام برای کارخانههای ثانویه در هند عبارتند از: فلزات قراضه وارداتی، فلزات قراضه تولید شده در بخش رسمی و مقادیر محدود فلزات قراضه جدید. بنابر اعلام این شورا، تولید مس ثانویه در هند حدود ۱۱۰ هزارتن است. مصرفکنندگان فشار زیادی بر بهبود کیفیت پالایش مس ثانویه وارد میآورند.