بخشی از مقالات ارائه‌شده در نود و چهارمین جلسه کمیته فولاد OECD، سپتامبر ۲۰۲۳
(قسمت اول)

ترجمه: محمدحسین نشاطی

ترویج شرایط بازی برابر برای ثبات بازار فولاد و کاهش انتشار کربن

بیانیه آقای اولف زومکلی، رئیس کمیته فولاد OECD

کمیته فولاد OECD در جلسه ۹۴ خود کهدر ۲۵ تا ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۳ برگزار شد،نگرانی‌های شدید خود را در موردوخامتشرایط بازار جهانی فولاد ابراز کردکه درحال‌حاضر ناشی از رشد ظرفیت اضافی، کاهش تقاضا برای فولاد و مداخلات دولت در برخی از اقتصادها است که هم‌چنان بازار فولاد را نابهنجار می‌کند.

ماهنامه پردازش -محیط چالش‌برانگیز بازاردر زمانی اتفاق می‌افتد که صنعت به محیط عملیاتی پایداری نیاز داردتا بتواند کاهش انتشار کربن را سرعت بخشد. اعضا درباره تأثیر جنگ تهاجم روسیه علیه اوکراین بر بازارهای فولاد بحث کردند و حمایت کمیته را از طرح‌های بلندپروازانه بازسازی سبز صنعت فولاد اوکراین ابراز کردند. این کمیته هم‌چنینافزایش تنش‌های بین‌المللی را در مورد موضوعاتی مانند دسترسی به مواد حیاتی در زنجیره‌های تامین مورد بحث قرار داد و در مورد راه‌های ترویج دسترسی بیشتر به موادخام حیاتی برای صنایع فولاد خود، از جمله با پیش‌برد کار تحت رصدخانه زنجیره تامین فولاد OECD که اخیرا راه‌اندازی شده است، بحث کرد. اعضا تعهد مشترک خود را برای ادامه همکاری نزدیک در جهت ایجاد زمینه بازی برابر درصنعت فولاد وفراهم کردن محیطیتوانمند که به صنایع فولاد آنها کمک می‌کند تا در عین حمایت از انتقال به آینده با کربن کم رقابتی باقی بمانند، ابراز کردند.

شرکت‌کنندگان در جلسه:

• با یکدیگر در مورد ضعف مجدد شرایط بازار، برجسته کردن سابقه‌ افزایش ظرفیت اضافی فولاد جهانی، کاهش رشد اقتصاد جهانی،ادامه اختلالات در زنجیره‌های تامین فولاد و کاهش شدید تقاضای فولاد چین ناشی از ناخوشی بخش املاک و مستغلات، اطلاع‌رسانی کردند.  
• ابراز نگرانی در موردافزایش ظرفیت تولید فولاد خام در جهانکه پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۳ به‌دلیل افزایش ۵۶ میلیون تنی در سال‌جاری به ۵/۲ میلیارد تن برسد که بزرگترین رشد سالانه در یک دهه اخیر است که بخشی از آن حاصل سرمایه‌گذاری چین در کشورهای آسه آن و سایر مناطق می‌باشد؛
• خواستاراقداماتی برایمهاررشد ناپایدارظرفیت فولاد جهانیشد وتوجه کردکه توسعه‌ها بیشتر بر روی تکنولوژی‌های کوره بلند/کوره بازی اکسیژنی (BF/BOF) متمرکز است که به شکاف فزاینده بین ظرفیت تولید فولاد خام جهانی و تولید که درحال رسیدن به ۶۱۲ میلیون تن در سال‌جاری است کمک می‌کند؛
• چگونگی پیشرفت صنایع آنها در تحول (گذار) سبز و چالش‌های پیش‌رو در تامین منابع مواداولیه حیاتی مورد نیاز برای تولید فولاد کم‌کربن را بررسی کرده و توافق کردند که با همکاری هم محیطی را ایجاد کنند که به تسریع گذار در شرایط رقابت منصفانه که بر لزوم انتقال عادلانه برای کارگران تأکید می‌کند کمک کند؛
• رصدخانه OECD در زنجیره تامین فولاد راکه اخیرا به‌عنوان بستری برای رسیدگی به آسیب‌پذیری‌های موادخام و کمک به صنعت فولاد برای غلبه بر آنها، از جمله با تقویتنقش صنعت در روایت‌های معدنی مهم راه‌اندازی شده است را مورد تایید قرار دادند؛
• اقدامات تجاری اخیر در مورد فولاد و موادخام فولادسازی، از جمله سیاست‌های تجاری برای تشویق گذار سبز را بررسی کرده و توافق کردند که راه‌هایی را برای جلوگیری از تنش‌های تجاری در آینده کاوش کنند؛ و
• توافق کردند که تمرکز قوی بر مسائل شرایط بازی برابر، از جمله فعالیت‌هایی برای ایجاد شفافیت بیشتر یارانه‌های ناهنجارکننده بازار، تجارت و سایر سیاست‌های دولت، و تأثیرات آن‌ها بر بخش فولاد داشته باشند.

     بهبود تدریجی شرایط بازار جهانی فولاد که اوایل سال‌جاری (۲۰۲۳) آغاز شد عمر کوتاهی داشت. به‌دنبال انقباضات شدید تقاضا، تولید،تجارت و قیمت‌های جهانی فولاد در سال ۲۰۲۲،فعالان بازار انتظار داشتند که بهبودی به‌تدریج در سال‌جاریکه با تقویت شرایط تقاضای فولاددر چین در اثر کاهش محدودیت‌های مرتبط با کووید،حمایت می‌شودآغاز گردد. اما، داده‌های سخت (کمی) منتشرشده در ماه‌های اخیرحاکی از ضعف مجدد در شرایط بازار فولاد است.ظرفیت اضافی جهانی درحال افزایش است وتقاضای فولاد شروع به کندی در میان نگرانی‌های فزاینده درباره بحران املاک و مستغلات چین و تأثیرات آن بر بازارهای بین‌المللی فولاد کرده است. تولید فولاد نیز امسال در بسیاری از کشورها به‌ویژه در اروپا به‌شدت کاهش یافته است. تجارت فولاد در یک مسیر نزولی مداوم بوده و از سال ۲۰۱۶ تاکنون، علیرغم افزایش قابل‌توجه تقاضا، بیش از ۲۵ درصد کاهش یافته است. یک استثناء چین است که با وجود کندی تقاضا، درحال افزایش صادرات و تولید خود است.

     درحالی‌که تضعیف محیط اقتصادی جهانی بر چشم‌انداز تیره‌ بازارهای جهانی فولاد می‌افزاید،با توجه به اینکه OECD اکنون انتظار دارد رشد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۴ از سه درصد در سال‌جاری به ۲/۷ درصد کاهش یابد،چالش‌های خاص این بخش بزرگ‌ترین ریسک‌های صنعت فولاد هستند. پنج سال‌ متوالی رشد ظرفیت فولادسازی منجر به رشد بیش از حد سرمایه‌گذاری در این صنعت با تمرکز بیشتر بر مسیرهای تولید فولاد BF/BOF گردیده است. ظرفیت تولید سالانه فولادسازی جهان در سال ۲۰۲۳ در حال افزایش به رکورد ۲/۵ میلیارد تن می‌باشد که بسیار فراتر از چشم‌انداز تقاضای فولاد است. OECD پیش‌بینی می‌کندظرفیت جهانی تنها در سال ۲۰۲۳ به میزان ۵۶ میلیون تن افزایش یابد و شکاف بین ظرفیت و تولید جهانی فولاد به ۶۱۲ میلیون تن برسد. تحولات منطقه‌ای نرخ‌های قابل‌توجهی از رشد ظرفیت در آفریقا، کشورهای آسه آن و خاورمیانه را نشان می‌دهد، درحالی‌که دو اقتصاد بزرگ تولیدکننده فولاد جهان، چین و هند، با توجه به اندازه بزرگتر خود، سهم قابل‌توجهی در افزایش کل دارند.

     متأسفانه انتظار می‌رود مشکل ظرفیت اضافی در آینده بدتر شود. پیش‌بینی می‌شود ظرفیت جهانی فولادسازی طی سه سال آینده به میزان قابل‌توجهی افزایش یابد، سرمایه‌گذاری برای ۱۵۰ میلیون تن ظرفیت جدید در حال انجام یا در مرحله برنامه‌ریزی طی دوره ۲۰۲۶-۲۰۲۴ است. شرکت‌های فولاد چینی در خارج از آن کشور درحال سرمایه‌گذاری زیادی به‌ویژه در کشورهای آسه آن و سایر بخش‌های آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین هستند. افزایش ظرفیت توسط شرکت‌های چینی در کشورهای ثالث، از طریق سرمایه‌گذاری‌های فرامرزی،بیش از ۶۵ درصد از کل سرمایه‌گذاری‌های ظرفیت فولادسازی فرامرزی در سراسر جهان را تشکیل می‌دهد. سهم قابل‌توجهی از سرمایه‌گذاری‌ها نیز به روش تولید BF/BOF در کشورهایی با تعهدات انتشار کربن صفر خالص پس از سال ۲۰۵۰ متمرکز شده است.

     در چین، حقوق استفاده از زمین، کمک‌های نقدی، جوایز نقدی، معافیت‌های مالیاتی (برای صنعت جهت تشویق سرمایه‌گذاری) و کاهش نرخ‌های مالیاتی معمولاً توسط دولت‌های محلیبه شرکت‌های فولادیارائه می‌شود تا آنها را تشویق به نقل مکان به مناطق دیگر، مدرن‌سازی تجهیزات و افزایش تمرکز صنعت فولاد داخلی کند.این باعث تقویت “قهرمانان ملی” با برد جهانی قابل‌توجهی که در خارج از کشور سرمایه‌گذاری می‌کنند ومنابع و تکنولوژی‌های موادخام را از جمله از طریقسرمایه‌گذاری مشترک تامین می‌کنند، می‌شود.داده‌ها نشان می‌دهد که مشارکت دولت در شرکت‌های فولادی اغلب بایارانه‌های بسیار بزرگ‌تری هم به شکل نقل‌وانتقال نقدی و هم استقراض پایین‌تر از نرخ بازار همراه است، بنابراین قابلیت بیشتری برای بدتر کردن مسئله ظرفیت اضافی فولاد جهانی دارد.

     در ضمن،گفت‌وگوهای کمیته با سهامداران صنعت نشان می‌دهد که انتظار می‌رود رشد تقاضای جهانی فولاد در سال ۲۰۲۴ کاهش یابد وپیش‌بینی‌ها به‌دنبال کاهش پیش‌بینی رشد اقتصادی وریسک‌های ناشی از رکود تقاضای فولاد چین کاهش یابد.در محیطی که شرایط تقاضای فولاد در حال کٌندشدن است، در بیشتر اقتصادها، ظرفیت اضافی جهانی می‌تواند باعث بحران‌های عمیقی در صنعت فولاد در آینده شود، چشم‌انداز مالی صنعت فولاد را نزولی کند، اصطکاک‌های تجاری را تشدید نماید و ماندگاری بلندمدت کارخانه‌های فولادو معیشت کارگران آنها در کشورهایی که تحت تأثیر ظرفیت اضافی جهانی قرار دارند را در معرض ریسک قرار دهد.

     برای اطمینان از ثبات بیشتر بازار،کمیته فولادبرای ارتقای همکاری بین‌المللی برای افزایش آگاهی در مورد ناپایداری وضعیت ظرفیت اضافی وتشویق موشکافی بیشتر پایداری سرمایه‌گذاری‌های ظرفیت جاری تلاش خواهد کرد. هدف اصلی کمیته ترویج شرایط سالم‌تر برای صنعت فولاد است و حصول اطمینان از این که منابع لازم برای سرمایه‌گذاری در نوآوری‌های محصول و فرآیند برای آینده‌ای رقابتی‌تر و پایدارتر را دارد.

تلاش برای تسریع کاهش انتشار کربن در صنعت فولاد

اعضا و انجمن‌های صنعتی به استراتژی‌های بلندپروازانه کاهش انتشار کربن شرکت‌های فولادی خود و پروژه‌های فولادی کم‌آلاینده متعدد جاری اشاره کردندکه به‌زودی تکنولوژی‌های نوآورانه برای کاهش شدید انتشار گازهای گلخانه‌ای از جمله استفاده از هیدروژن در فرآیند تولید فولاد را بکار خواهند گرفت. درحالی‌که صنعت فولاد در مسیر خود به سمت کاهش انتشار کربن در مقایسه با بسیاری از صنایع سنگین دیگر بسیار پیشرفته است، کمیته خاطرنشان کرد که دولت‌ها هنوز باید شرایط را برای تسریع این روند،از جمله رسیدگی به یارانه‌های ناهنجارکننده بازارو ظرفیت اضافی کهتوانایی صنعت برای رسیدگی به این چالش را تضعیف می‌کند و همچنین سیاست‌هایی برای رسیدگی به چالش‌های کاهش انتشار کربن شرکت‌ها بهبود بخشند. نقش حیاتی اقتصاد چرخه‌ای در کاهش انتشار کربن صنعت فولادبیشتر مورد تاکید قرار گرفتو اشاره شد که سیاست‌های هدفمند و بخشی می‌تواند از پذیرش مدل‌های چرخه‌ای در بخش فولاد حمایت کند.

     یک جنبه کلیدی دیگر اطمینان از قابلیت دسترسی به موادخام حیاتی برای گذار سبز صنعت فولاد، از جمله ورودی‌های استراتژیکی مانند قراضه آهنی (قراضه) است.شرکت‌کنندگان برنقش مثبتی که نیروهای بازار در تقویت عرضه قراضه ایفا می‌کنند و هم‌چنین بر لزوم همکاری با یکدیگر برای اطمینان از اینکه سیاست‌های دولت دسترسی باز مداوم به مواد معدنی حیاتی، قراضه و سایر نهاده‌های مورد نیازبرای کاهش انتشار کربن،از جمله مواد فلزی با کیفیت بالا بر پایه سنگ معدنی و هیدروژن را تضمین می‌کند، تاکید کردند. اعضا رصدخانه OECD در زنجیره تامین فولاد را که اخیراً راه‌اندازی شده است و به‌عنوان یک پلتفرم برای تقویت نقش صنعت فولاد در روایت‌های مهم معدنی عمل خواهد کرد را مورد تأیید قرار دادند.

حفظ تمرکز بر روی زمین بازی برابر

صنعت فولاد برای مقابله باچالش‌های تحول‌آفرین پیش رو نیاز به شرایطبازی برابر دارد.اعضا موافقت کردند کهکارکمیته را برای ایجاد شفافیت بیشتر یارانه‌های ناهنجارکننده بازار و تأثیرات آنها بر صنعت فولاد تسریع کنند و در انتظار همکاری افقی باسایر مجامع، به‌ویژه با مجمع جهانی ظرفیت اضافی فولاد هستند. کمیته تمرکز شدیدی بر پایش تحولات در زمان واقعی خواهد داشت و گزینه‌هایی را برای تشویق زمین بازی برابرتر و کاهش اثرات مضر یارانه‌های ناهنجارکننده بازار بر شرکای تجاری را کاوش خواهد کرد.