چین، بزرگ‌ترین تولیدکننده و آمریکا و بلژیک مهم‌ترین صادرکننده ماده شیمیایی معدنکاری هستند

گروه رسانه‌ای پردازش – سديم سيانيد، اولين بار توسط شيميدان سوئدي Carl Scheele در سال ۱۷۸۲ تهيه شد و طي سال‌هاي بعد (۱۸۳۴) توسط Rogers با حرارت دادن محلول آبي پروس و سديم كربنات و سپس خنك كردن محلول و استخراج با الكل تهيه شد.

 سال ۱۸۸۷ برادران Forrest Arthur MC اين روش را براي استحصال طلا و نقره به ثبت رساندند. در سال ۱۸۹۹ در اروپا سديم سيانيد به روش Beilby توليد شد در اين فرآیند كه بازدهي كمي داشت سيانيد از واكنش سديم فلزي با زغال و آمونياك حاصل مي‌شد. اندروسو Leonid Andrussow  در سال ۱۹۳۴-۱۹۲۷ توليد سيانيد را از آمونياك و متان، به روش كارآمدي توسعه داد. فناوري توليد سديم سيانيد خالص به صورت محلول اشباع و جامد صنعتي، امروزه بر مبناي روش “اندروسو” به‌طور خلاصه و ساده با استفاده از گاز طبيعي، آمونياك و هوا در حضور كاتاليست تركيبي بر مبناي پلاتين است كه منجر به توليد هيدروژن سيانيد گاز شده و با عبور از محلول سديم هيدروكسيد ۵۰ درصد، محلول سديم سيانيد حاصل مي‌شود كه پس از اشباع شدن قابل تبديل به فرم قرص، بريكت و پرك مي‌باشد. فرآيند‌هاي كنوني شامل تغيير و تحولاتي در شرايط عمليات، حذف ناخالصي‌ها و جزييات روش مي‌باشند.

امروزه بيشترين كاربرد سيانيد سديم به ترتيب در معدنكاري، صنايع شيميايي، صنايع فولاد، رنگ و رزين، صنايع نساجي و آبكاري فلزات مي‌باشد. در فرآيند استحصال طلا از سنگ معدن، طي ليچينگ انحلالي با محلول سيانيدي مي‌توان كمپلكس سيانيدي طلا را استحصال كرد كه در شرايط صنعتي با كمپلكسه شدن انتخابي و رقابتي در بين ساير كاتيون‌هاي فلزي در محلول ليچينگ و جذب و واجذب به وسيله كربن فعال، به عنوان موثر‌ترين و تنها روش استحصال كاني‌هاي كم‌عيار اكسيدي و…، از يكصد سال پيش تاكنون مي‌باشد.

چين بزرگترين توليد‌كننده و مصرف‌كننده سيانيد سديم و ايالات‌متحده آمريكا و بلژيك بزرگترين صادر‌كننده هستند. مصرف سيانيد در ايران طي دهه اخير رشد بسيار داشته است و تاكنون صرفا وارد‌كننده بوده‌ايم. به لحاظ نرخ حداقلي خوراك فرآيندي و هزينه‌هاي مربوطه در فرآيند بديهي است كه هزينه تمام‌شده نسبت به ساير كشورها كمتر بوده و در صورت اقدام به توليد، ساير هزينه‌هاي مربوط به واردات حذف خواهد شد.

سيانيد چيست؟

سيانيد، تركيبي شامل كربن و نيتروژن است كه به فرم‌هاي مختلفي مانند سيانيد آزاد، تركيبات ساده سيانيد، كمپلكس‌هاي فلزي، سيانيد و تركيبات و مشتقات سيانيدي وجود دارند. سيانيد به حالت گاز، جامد و مايع در بسياري از منابع طبيعي نيز وجود دارد. بيش از دو هزار گونه گياهي حاوي سيانيد هستند. بهره‌گيري از سيانيد را در صنعت با اختراع الكتريسيته در باتري اشكاني به بيش از ۵۰۰ سال پيش از ميلاد مسيح توسط ايرانيان در دوران اشكانيان بنابر شواهد و مستندات تاريخي نسبت داده‌اند.

در صنعت استخراج فلزات به عنوان واكنش‌گر ليچينگ و انحلال فلزات با ارزش استفاده مي‌شود. در استخراج فلزات به روش فلوتاسيون نيز از سديم سيانيد به عنوان عامل دپرس‌كننده به مواد فلوتاسيون افزوده مي‌گردد. در صنايع متالورژي، نمك‌هاي سديم و پتاسيم سيانيد و متال سيانيد‌ها در آبكاري فلزات به كار مي‌روند. در صنايع فولاد‌سازي و آلياژي در عمليات سخت‌كاري، واكنش‌گر با اهميتي محسوب مي‌شود. در صنايع كشاورزي و توليد سموم دفع آفت‌های نباتي مستقيما تركيبات سيانيدي استفاده مي‌شوند. در صنايع غذايي به عنوان آنتي كيك در توليد نمك‌ها و هم‌چنين در مرحله‌اي از تصفيه نوشيدني الكلي از نمك هگزاسيانوفرات استفاده مي‌كنند. در داروسازي و شيمي آلي به عنوان واكنش‌گر اصلي، حد واسط و كاتاليزور، عامل بسياري از سنتز‌ها مي‌باشد. در صنايع شيميايي مختلف؛ صنعت پلاستيك و صنايع توليد رنگدانه‌هاي معدني نيز گونه‌هاي مختلفي از سيانيد مورد مصرف دارد.

در صنعت، حاصل فرآوري واحدهاي صنعتي شامل پساب‌هاي كارخانجات كك‌سازي، معدن‌كاري، ليچينگ، آبكاري فلزات، عكاسي و سخت‌كاري فولاد است. البته پساب‌هاي معدن‌كاري شامل كمپلكس‌هاي سيانيد-فلزي بوده كه با تغييرات pH و تابش نور خورشيد، منجر به تغيير ماهيت سيانيد مي‌شود. براي مثال كمپلكس سيانيدي يونش يافته و يون آزاد سيانيدي ايجاد مي‌شود كه طي يك واكنش اكسايشي به سيانات تبديل مي‌گردد.

سيانيد آزاد را به صورت يون سيانيد (CN)^– و اسيدسيانيدريك (HCN) مي‌شناسند كه هر دو حالت سمي هستند و HCN سميت بيشتري دارد. بنابر گزارش EPA مقدار mg0/54 سيانيد به ازاي هر كيلوگرم وزن انسان بالغ، منجر به مرگ مي‌گردد.

۱-۲- شيمي سيانيد

سيانيد، گونه‌اي داراي اتم‌هاي كربن نيتروژن با پيوند سه گانه و بار منفي با فرمول CN^– مي‌باشد. در ساختار لوئيس، كربن با نيتروژن پيوند سه‌گانه دارد كه شامل يك پيوند سيگما (σ) و دو پيوند پاي (π) مي‌باشد و دو اوربيتال پيوندي در آن خالي است. اوربيتال‌هاي ضد پيوندي در يون سيانيد خالي هستند كه با اوربيتال‌هاي خالي يا نيمه پر فلزات واسطه مي‌توانند پيوند تشكيل دهند. شكل (۱-۱) دياگرام اوربيتال مولكولي و وضعيت اوربيتال‌هاي پيوندي و ضد پيوندي و تشكيل پيوند‌هاي سيگما و پاي را نشان مي‌دهد. ساختار لوئيس يون سيانيد در شكل نشان داده شده است.

سيانيد به فرم آزاد بيشترين سميت را دارد كه شامل آنيون سيانيد، هيدروژن سيانيد و HCN به حالت گازي يا آبي مي‌باشد. در pH، ۹/۵- ۹/۳، CN^– و HCN با هم در حال تعادل با مقادير معادل هستند.

در۱۱ = pH بيش از ۹۹ درصد از سيانيد در محلول به فرم CN^– باقي مي‌ماند، درحالي‌كه در ۷=pH، بيش از ۹۹ درصد سيانيد به فرم HCN وجود دارد.

۱-۳- انواع سيانيد

۱-۳-۱- طبقه‌بندي تركيبات سيانيد

سيانيد آزاد: هيدروژن سيانيد (HCN)، يون سيانيد CN^– دو گونه HCN و CN^– در تعادل با هم هستند و غلظت آنها با ثابت تعادل اسيدي ۹/۲ در ۲۵ درجه سانتی‌گراد، به pH بستگي دارد.

HCN+ H_۲O → H_۳O⁺ + CN^–

۹/۲ =pk_a

سيانيد ساده محلول: به نمك‌هاي سيانيديگروه قليايي و قليايی خاكي مانند سديم سيانيد (NaCN) و پتاسيم سيانيد (KCN). اين نمك‌ها به طور كامل در محلول‌هاي آبي در دماي پايين يونيزه مي‌شوند و در ۸= pH به فرم HCN حضور دارند.

سيانيد ساده نامحلول: شامل روي سيانيد Zn(CN)_۲ و نقره سيانيد AgCN، خواصي مشابه نمك‌هاي سيانيدي ساده محلول دارند.

كمپلكس‌هاي سيانيدي ضعيف: مانند نمك پتاسيم تتراسيانورزينكات (II)،K_۲[Zn(CN)_۴] كه به آساني در محلول‌هاي آبي تفكيك مي‌شوند. به اين دسته كمپلكس‌هاي سيانيدي با فلزات واسطه، گروه (WAD) گويند.

كمپلكس‌هاي سيانيدي متوسط: مانند نمك پتاسيم‌تري سيانو كوپرات (I)، K_۲[Cu(CN)_۳] اين كمپلكس‌ها تا حدي در آب محلول است و پايدارتر از (WAD)‌ها مي‌باشد.

كمپلكس‌هاي سيانيدي قوي: مانند نمك پتاسيم هگزاسيانو فرات (III)، K_۳[Fe(CN)_۶] اين كمپلكس بسيار پايدار است و به آساني در آب محلول نبوده و صرفا با تغييرات اسيدتيه و واكنش شيميايي يونيزه مي‌شود. به اين دسته كمپلكس‌هاي سيانيدي با فلزات واسطه، گروه (SAD) گويند.

سيانيد معدني: شامل تيوسيانات ، ايزوتيوسيانات و سيانات قدرت پيوندي و تشكيل نمك آنها به عنوان ليگاند، با انواع فلزات ضعيف‌تر از سيانيد است و در محلول‌هاي آبي، انحلال بيشتري از سيانيد دارند و ناپايدارترند.

سيانيد آلي آليفاتيك: مانند تركيبات استونيتريل، آكريلونيتريل، آديپونيتريل و پروپيونيتريل كه شامل اتصال گروه سيانيدي به گروه آلي مي‌باشد اين تركيبات تا حدي پايدار هستند.

سيانيد آلي آروماتيك: مانند بنزونيتريل، آميگدالين و امثال آنها كه شامل اتصال يك يا چند گروه حلقوي آروماتيك و در اكثر مشتقات فنيل به عامل سيانيدي مي‌باشند اكثر سيانيدهاي طبيعي با منشاء آلي آروماتيكي هستند اين تركيبات تا حدي پايدارتر از سيانيد آزاد مي‌باشند.

۱-۳-۲- سديم سيانيد

به عنوان پر مصرف‌ترين و كاربردي‌ترين نمك فلز سيانيدي با نام تجاري سيانور، شناخته مي‌شود. شباهت خواص سيانيد‌هاي سديم و پتاسيم، كاربردهاي آن‌ها را تا حدي مشترك نموده است. آنچه به عنوان سديم سيانيد معرفي مي‌شود، داراي مشخصات زير است:

فرمول مولكولي NaCN- نام شيميايي: Sodium Cyanide نام تجاري: نمك هيدرو سيانيك اسيد، سيانور، سيانور سديم

جرم مولي: g/mol 49~ – شكل ظاهري: سفيد و جامد – بو: بويي شبيه بادام تلخ – علامت هشدار: لوزي آتش

چگالي: g/Cm^۳ ۵۵۵۹/۱ – دماي جوش: ۱۴۹۶درجه سانتي‌گراد – دماي ذوب: ۵۶۴ درجه سانتي‌گراد

انحلال‌پذيري در آب ۴۸g/100 mL(10°C) 64 g/100 mL(25°C) ,- ضريب شكست: ۱/۴۵۲

ظرفيت گرمايي ويژه: J/mol.K 70/40 نقطه اشتعال: غير‌قابل اشتعال

لازم به ذكر است، بسته‌بندي مواد سيانيد سديم بايد در كيسه‌هاي پلاستيكي مخصوص چند لايه محافظ و در جعبه چوبي يا بشكه‌هاي فلزي ضدآب داراي برچسب سميت و هشدار MSDS بسته‌بندي شده و حمل و نگهداري آن در جاي خشك و خنك صورت پذيرد. هم‌چنين بشكه‌ها و باكس‌ها بايد داراي برچسب مشخصات فني و ايمني طبق استاندارد و MSDS بين‌المللي باشد. شرح مشخصات ظاهري سديم سيانيد ۹۸ درصد در جدول (۱-۱) ملاحظه مي‌شود.

شكل- سديم سيانيد تجاري به فرم بريكت، قرص و پودر

سديم سيانيد از واكنش هيدروژن سيانيد و سديم هيدروكسيد بنابر فرايند اندروسو حاصل مي‌شود.

HCN + NaOH → NaCN + H_۲O

در زمان گذشته طبق فرايند كستنرCastner از واكنش سديم آميد با كك تحت دماي بالا توليد شد.

NaNH_۲ + C → NaCN + H_۲

به دليل وجود ناخالصي‌ها در محصول، آلايندگي محيطي و خطرات بالا در فرايند، اين روش درحال‌حاضر منسوخ شده و اغلب به صورت سنتي توليد مي‌شود.

جدول (۱-۱)- شرح مشخصات ظاهري سديم سيانيد ۹۸ درصد

ساختار بلور سديم سيانيد و پتاسيم سيانيد، مشابه سديم كلريد است. آنيون‌ها و كاتيون‌ها، داراي عدد كوئورديناسيون ۶ مي‌باشند و نسبت استوكيومتري ۱:۱ را داراست. نمك سديم سيانيد در آمونياك، متانول، اتانول محلول و در دي‌متيل فرماميد كم محلول و در حلال دي متيل سولفوكسيد نامحلول است. از آنجايي كه اين نمك حاصل از يك اسيد ضعيف است، سديم سيانيد مي‌تواند در نتيجه هيدروليز به هيدروژن سيانيد تبديل شود. سديم سيانيد سريعا با اسيد‌هاي قوي وارد واكنش شده و گاز هيدروژن سيانيد آزاد مي‌شود. اين نمك سيانيد در واكنش با هيدروژن پر اكسيد، سديم سيانات و آب تشكيل مي‌دهد.

مراحل توليد سديم سيانيد صنعتي شامل موارد زير است:

1. واكنش محلول HCN, NaOH گازي
2. كريستاليزاسيون
3. فيلتراسيون
4. خشك شدن
5. فشرده شدن
6. گرانولي شدن براي تهيه گرانول
7. جداسازي ذرات گرد و غبار
8. بريكت‌سازي براي قرص بريكت
9. غربال كردن براي تهيه پودر

البته سديم هيدروكسيد مصرفي در ابتداي واكنش، محلول سود ۵۰ درصد مي‌باشد و پس از گذردهي از كريستاليزور پساب خروجي سيانورزدايي مي‌شود. ضمنا محلول سيانيد با غلظت حدود ۳۰ درصد به عنوان محلول فيلتر به كريستاليزور بازگرداني مي‌گردد. در تمامي مراحل ۴ تا ۷ سيركولاسيون هوا در جريان است. محلول اشباع سديم سيانيد، پس از خشك شدن وارد اسكرابر محلول سود شده و سپس به اسكرابر سولفوريك‌اسيد يا فسفريك‌اسيد انتقال مي‌يابد و در ستون انتهايي، گاز خروجي، پاكسازي مي‌شود.

سيانيد موجود در قرص، بريكت، پودر و گرانول به درجه خلوص ۹۸ تا ۹۹ درصد نيز مي‌رسد.

۱-۳-۳- هيدروژن سيانيد

هيدرو سيانيك اسيد با فرمول HCN، فرمونيتريل Formonitrile يا پروسيك اسيد Prussic acid ناميده مي‌شود. اسيد ضعيف با ثابت تعادل اسيدي pk_a، ۹/۲ است با فراريت بسيار بالا، بوي بادام تلخ، بي‌رنگ و بسيار سمي مي‌باشد. چون هيدروژن سيانيد اسيد ضعيف است، نمك آن باز قوي خواهد بود لذا سيانيد در سديم سيانيد باز لوييس قوي است. نقطه جوش آن ۲۶ درجه سانتی‌گراد و داراي نقطه انجماد ۱۴- درجه سانتی‌گراد مي‌باشد. محلول گاز هيدروژن سيانيد در سال ۱۷۸۲، توسط شيميدان سوئدي، كارل ويلهلم شيلز (Carl Wilhelm Scheels) كشف شد. كارل را كاشف رنگدانه آبي پروس مي‌شناسند.

– ساختار هيدروژن سيانيد و هيدروژن ايزوسيانيد

HCN در هر سيستمي كه انرژي كافي براي واكنش بين هيدروژن، كربن و نيتروژن ايجاد كند، تشكيل مي‌شود. امروزه واكنش بين هيدروكربن‌ها و آمونياك عليرغم گرماگير بودن، توجيه اقتصادي بيشتري در توليد مشتقات سيانيدي دارند.

C_xH_۲x+2 + xNH_۳ → xHCN + 2(2x + 1) H_۲

در آلمان و كارخانه “لودويشافن” و ژاپن كارخانه “نيگاتا” در سال ۱۹۹۷ با استفاده از فرماميد، هيدروژن سيانيد تهيه شد. ساير مواد، مانند متانول، كربن يا كربن منواكسيد نيز از سال ۱۹۸۰، به عنوان جايگزين‌هايي در توليد هيدروژن سيانيد مورد استفاده قرار گرفتند. در ژاپن از آمواكسيداسيون متانول، HCN با ظرفيت بالايي توليد شد.

فرايند‌هاي اصلي به كار رفته به نوعي آمواكسيداسيون روش اندروسو مي‌باشند كه شامل واكنش بين آمونياك، متان و اكسيژن در سطح كاتاليست خاصي، هستند. اين فرايند‌ها با عنوان BMA و Shawinigan به ترتيب توسط شركت‌هاي “دگو سا” و “گلف ايل” توسعه يافت.

هيدروژن سيانيد و تركيبات آن در بسياري از فرايندهاي شيميايي مانند تهيه نمك‌هاي سيانيدي و اكريلونيتريل‌ها به كار مي‌رود. بيشترين كاربرد آن در توليد آديپونيتريل و متيل متاكريلات‌ها مي‌باشد. حدود ۱۵-۲۰ درصد مصرف در توليد سديم سيانيد دارد و سپس در توليد سيانوژن‌ها و واكنشگر‌هاي كي ليت‌دهنده مانند اتيلن دي امين تترا استيك اسيد، هيدروكسي كربوكسيليك اسيد‌هايي مثل سيتريك اسيد، بوتيرولاكتون و لاكتيك اسيد و هم‌چنين واكنشگر‌هاي كي ليت ساز گروه نيتريلو استيك اسيد و ساير مشتقات استفاده مي‌شود.

HCN در مقادير كم به فرم تاتومر خود، HNC، هيدروژن ايزوسيانيد تبديل مي‌شود. هم‌چنين در واكنش مستقيم آلكن‌ها با آمونياك و در واكنش‌هاي غير‌مستقيم آمواكسيداسيون پروپن آكريلونيتريل به عنوان محصول فرعي حاصل مي‌شود. در اثر هيدروليز در محلول ابي سولفوريك‌اسيد به فرميك‌اسيد تبديل مي‌شود يا به متيل‌امين در اثر هيدروژنه شدن تبديل مي‌گردد. مهم‌ترين كاربرد آن در توليد استون سيانوهيدرين كه به عنوان واسط در توليد متيل متاكريلات مي‌باشد و توليد آديپو نيتريل از بوتا دي ان و هيدروژن سيانيد است. مثال ديگر در سنتز‌هاي چند مرحله‌اي آمينواسيد‌ها است كه كاربرد‌هاي فراواني در دارو‌سازي و مكمل‌هاي خوراكي دام و طيور دارد. هيدروژن سيانيد در هوا روي سطح كاتاليست‌هاي طلا و نقره در دماي ۶۵۰-۳۰۰ درجه سانتي‌گراد به سيانيك اسيد HCNO و سيانوژن (CN)_۲ تبديل مي‌شود. واكنش آن با كلرين، توليد سيانوژن كلريد مي‌كند كه در مصارف صنعتي مستقيما به سيانوريك كلريد، تريمرايز مي‌شود كه به عنوان ماده آغازين در شيمي‌تري آزين‌ها مي‌باشد.

در حضور اكسيژن يا هوا گاز هيدروژن سيانيد با شعله بسيار داغ طبق واكنش زير، مي‌سوزد.

HCN + 1.5O_۲ → N_{۲ +} ۲CO + H_۲O

گرماي تشكيل فرايند kJ/mol 723/8- است. مايع خالص يا گاز هيدروژن سيانيد به عنوان محيط خنثي براي اكثر فرايند‌هاي متالوژيكي و آلياژهايي مانند آلومينيوم، مس، نقره، روي و برنج استفاده مي‌شود. در دما‌هاي بالاتر از ۶۰۰ درجه سانتي‌گراد، اسيد با فلزات واكنش داده و منجر به تشكيل كاربيد‌ها و نيتريد‌هاي فلزي مي‌شود. شبكه‌هاي تيتانيوم، زيركونيوم، موليبدن و تنگستن كاربيد و نيتريدي، كاربردهاي گسترده‌اي در تكنولوژي مواد فرافناور دارند.

هيدروژن سيانيد خالص در اثر پليمريزه شدن به رنگ قهوه‌اي- سياه تبديل مي‌شود كه به صورت پليمر آمورف، معروف به آزولميك اسيد (Azulmic acid) مي‌باشد. اين واكنش تحت نور فرابنفش، دماي بالا و راديكال‌هاي آزاد تسريع مي‌شود. از آنجايي كه واكنش تجزيه، گرمازا مي‌باشد واكنش پليمريزاسيون به صورت كاتاليزوري خودبه‌خودي همراه با شدت انفجار بالاست. محصول واكنش ديمر HCN ايمينو استو نيتريل و تترامر آن به فرم نوماليو نيتريل به عنوان واكنشگرهاي حد واسط مي‌باشد.

هر دو اين تركيبات در محصولات به كار رفته در زندگي روزمره نقش مهمي دارند. علاوه بر آن تركيبات سيانو در سنتزهاي پروبيوتيك نيز استفاده مي‌شوند. پايداري محلول‌هاي سيانيدي به درجه رقت آنها بستگي دارد. در غلظت‌هاي زير ۱/۰ مولار اسيد پايدار است. شكل (۱-۵) تعادل يون سيانيد و هيدروژن سيانيد را برحسب pH نشان مي‌دهد. در اسيديته ۵/۱۱ تا ۱۲ فرم آنيوني آن به صورت ليگاند سيانو وجود دارد. شكل (۱-۶) دياگرام فاز بخار آب و هيدروژن سيانيد را در فشار یک اتمسفر در محدوده دمايي ۲۵ تا ۱۰۰ درجه سانتي‌گراد، نشان مي‌دهد. استفاده از اين دو دياگرام در تمامي واكنش‌هايي كه با سيانيد سروكار دارند، اهميت دارد.

HCN در آزمايشگاه از سه روش: الف) واكنش سديم سيانيد با اسيد سولفوريك، ب) اكسايش كاتاليزوري مخلوط متان و آمونياك و ج) تجزيه فرماميد (HCONH_۲) تهيه مي‌شود.

فرم راديكال سيانيد، سيانوژن نيز ناميده مي‌شود.

شكل (۱-۶)- دياگرام سيستم H2O – HCN بخار–مايع در فشار اتمسفر

عمده‌ترين مصرف هيدروژن سيانيد در توليد آديپونيتريل، متيل متاكريلات، سيانوريك كلريد، واكنشگرها و ليگاندهاي كي ليت، سديم سيانيد و متيونين و همچنين مشتقات هيدروكسي آنها مي‌باشد. به دليل بالا بودن ثابت دي‌الكتريك آن در آماده‌سازي محلول‌هاي يونيزه‌كننده غير‌آبي استفاده مي‌شود.

بسته‌بندي و حمل‌ونقل و انتقال هيدروژن سيانيد با نمك‌هاي سيانيدي آن متفاوت است كه به لحاظ سميت بالاتر، ناپايداري بيشتر، نقطه جوش كمتر، خوردگي بالا در محيط مرطوب و فراريت بيشتر شرايط خاصي را ايجاب مي‌كند. حالت اسيد مايع آن نسبتا غير‌خورنده است و در اين حالت آن را به عنوان اسيد ضعيف مي‌شناسند. فلزاتي كه در مقابل گاز و بخار HCN مقاومت نسبتا بيشتري دارند، شامل استيل ضدزنگ، آلياژ مونل و فولاد سوپرآلياژي هستلوي مي‌باشند. براي ممانعت از پليمريزه شدن در فاز مايع يا بخار از واكنشگرهاي پايداركننده مانند گاز سولفور دي‌اكسيد و يا اسيدسولفوريك، اسيدفسفريك، اسيداگزاليك يا اسيداستيك به مقدار كمتر از ۵/۰ درصد استفاده مي‌شود. اين مقدار افزودني به شرايط و ظرفيت كاري مخزن، همچنين به دما و زمان ماندگاري در مخزن بستگي دارد. گاز هيدروژن سيانيد در مقادير بالاتر در دماي پنج درجه سانتي‌گراد در حالت گردش پيوسته نگهداري مي‌شود. حمل‌ونقل HCN، به صورت دريايي و ريلي تحت قوانين خاص ترجيحا بين‌المللي با رعايت CFR 49، RID/ADR و Hazard A انجام مي‌شود.

 سيانوژن

تركيب شيميايي با فرمول (CN)_۲ يا C_۲N_۲ است. جرم مولكولي آن ۵۲ و داراي فشار بخار ۲/۵ اتمسفر در دماي ۲۱ درجه سانتي‌گراد مي‌باشد. اسامي ايوپاك آن، اتان دي نيتريل و اگزالونيتريل مي‌باشد. ساير اسامي آن عبارتند از: دي سيان، اگزاليك اسيد دي نيتريل، دي سيانوژن، نيتريلواستونيتريل، كربن نيتريل و بيس نيتري دو كربن. گاز بسيار سمي با بوي تند و زننده مي‌باشد. مولكول سيانوژن را نوعي شبه هالوژن مي‌شناسند. مولكول‌هاي سيانوژن شامل دو گروه CN آنالوگ دو اتمي مشابه مولكول‌هاي هالوژن است ليكن اكسيدكنندگي كمتري دارد. سيانوژن در تهيه تركيب سيانوژن برميد استفاده مي‌شود.

(CN)_۲ را نوعي انيدريد اكساميد (OXAMIDE) مي‌شناسند. اكساميد نيز از هيدروليز سيانوژن تهيه مي‌شود.

H_۲NC(O)C(O)NH_۲®NCCN+2H_۲O

NCCN+2H_۲O® H_۲NC(O)C(O)NH_۲

سيانوژن از تركيبات سيانيدي به دست مي‌آيد. يك روش آزمايشگاهي آن تجزيه حرارتي جيوه سيانيد مي‌باشد.

۲Hg(CN)_۲® (CN)_۲+Hg_۲(CN)_۲

روش ديگر واكنش مس سولفات و پتاسيم سيانيد مي‌باشد كه سريعا به سيانوژن و مس (۱) سيانيد و پتاسيم سولفات تجزيه مي‌شود.

۲ CuSO_۴+۴ KCN® (CN) _۲+۲CuCN+K_۲SO_۴

شكل (۱-۷)- ساختار مولكولي سيانوژن