گروه رسانه‌ای پردازش- یکی از مدیران پیشکسوت صنعت فولاد با ارایه مقاله‌ای، راهکارهای کاهش مصرف دست کم ۱۰ درصدی انرژی (که هم‌اکنون اجتناب‌ناپذیر شده است) و همچنین جلوگیری از افت تولید فولاد را در اختیار گروه رسانه‌ای پردازش قرار داده است.
در این یادداشت، مهندس منصور یزدی‌زاده، مدیرعامل پیشین شرکت ذوب‌آهن اصفهان و از مدیران پیشکسوت صنعت فولاد، شروع جایگزینی قدم به قدم آهن‌اسفنجی با قراضه فولادی پیشنهاد و مزایای این روش را مورد بررسی قرار داده است که در ادامه با هم می‌خوانیم.
زیرساخت‌های توسعه‌ای نظیر ایجاد شبکه برق، گازرسانی و … همگام با توسعه زنجیره فولاد در کشور پیش نرفته و همین امر منجر به بروز چالش‌هایی در تامین نیاز تولیدکنندگان فولاد به برق در تابستان و گاز در زمستان و ایجاد محدودیت‌های گسترده در این دو بخش گردیده، به‌طوری‌که در سال‌های گذشته، باعث کاهش تولید بخش مهم زنجیره‌ تولید فولاد (فولاد خام) شده است.
از سوی دیگر، توسعه اغلب معادن موثر کشور به پایین‌دست (توسعه عمودی)، مانع از اجرای برنامه‌های توسعه‌ای معادن در حوزه‌های اکتشاف و افزایش بهره‌وری معادن سنگ‌آهن کشور گردیده است.
چنان‌که مطابق سند چشم‌انداز توسعه فولاد، ذخایر قابل بهره‌برداری معادن سنگ‌آهن در بهترین شرایط، تکاپوی بیشتر از سال ۱۴۱۱ را نخواهد داد و پس از آن، کشور بایستی برای سرپا نگه‌داشتن صنعت فولاد، اقدام به واردات سنگ‌آهن نماید. اگرچه این کار عجیب نیست و خیلی از تولیدکنندگان فولاد دنیا، مواداولیه خود را تماما و یا بخش عمده آن را وارد می‌کنند و حتی چین نیز به عنوان بزرگترین تولیدکننده فولاد جهان از این اقدام مستثنی نیست؛ ولی نکته حائز اهمیت آن است که بنای توسعه فولاد کشور بر سه مزیت وجود ذخایر عظیم سنگ‌آهن، نیروی کار و انرژی ارزان‌قیمت گذاشته شده است.
این درحالی است که موضوع هدفمندسازی یارانه‌ها، به صورت موثر عملیاتی و به سوی نرخ‌های جهانی در حرکت است.
ضمن اینکه، اغلب تولیدکنندگان بزرگ فولادی از مزیت نیروی کار ارزان به واسطه دست‌کم سه برابری نیروی انسانی خود از بنچ‌مارک‌ها در این حوزه، بی‌بهره می‌باشند.
بنابراین، کمترین تاثیر اضافه شدن سنگ‌آهن وارداتی، کاهش قدرت رقابت تولیدکنندگان کشور در منطقه را در پی خواهد داشت، در این میان، رقابت‌پذیری ذوب‌آهن اصفهان، ناشی از کم‌بهره بودن از یارانه گاز طبیعی در مقایسه با سایر تولیدکنندگان به مراتب بیشتر خواهد شد.
این درحالی‌ است که تولید کشور، حدود دو برابر مصرف ظاهری امروز است و چنانچه قدرت رقابت با خارجی‌ها سلب شود، این صنعت بالنده کشور شرایط بسیار دشواری را تجربه خواهد کرد.
این همان حلقه مفقوده‌ای است که نیازمند عزم جدی معاونت معدنی وزارت صمت در رفع این مشکل بزرگ می‌باشد. اما راهکار چیست؟
یکی از راه‌های برون‌رفت (و شاید کاهش آسیب ناشی) از مشکلات بالا، ضمن مکلف کردن معادن به توسعه افقی (سرمایه‌گذاری در حوزه اکتشاف و رفتن در عمق)؛ در حوزه تامین انرژی، همسان‌سازی نسبی جذب منابع و منافع سود در زنجیره فولاد می‌باشد؛ این مهم، علاوه بر ایجاد توازن نسبی در این خصوص، از کاهش تولید فولاد در بخش اصلی (فولاد خام) که از حاشیه سود بسیار پایین‌تری در مقایسه با سایر حلقه‌های زنجیره فولاد برخوردار است نیز جلوگیری می‌نماید.
برای روشن شدن موضوع و پرداختن به چرایی انجام کار، مبانی در نظر گرفته شده به شرح زیر است:
۱) تفاوت حاشیه سود در بخش‌های مختلف زنجیره فولاد
۲) کمبود برق و گاز در فصول‌ پرمصرف
۳) مغفول ماندن قراضه در ترکیب شارژ فلزی
چنانچه موضوع هدفمندسازی یارانه‌ها در دستورکار دولت و مجلس قرار نمی‌گرفت، اجرای این طرح پیشنهادی به‌طور قطع خیلی چالشی‌تر و شاید غیرقابل اجرایی می‌شد.
گفتنی است، در فرآیند تولید فولاد به روش “آهن‌اسفنجی-کوره قوس‌الکتریکی”، امکان شارژ مواد فلزی نظیر قراضه به کوره EAF که تا ۵۰ درصد نیز وجود دارد، ولی یکی از دلایل مصرف بیش از ۹۵ درصدی آهن‌اسفنجی در کوره قوس‌الکتریکی، موضوع توجه به قیمت تمام شده فولاد است.
بدیهی است، در اغلب مواقع، آهن قراضه صرف‌نظر از امکان تامین آسان آن، گران‌تر از آهن‌اسفنجی است و در مقابل، کنسانتره در دسترس است و با انرژی ارزان، مانع از توجه تولیدکنندگان به موضوع استفاده از آهن قراضه می‌شود.
حال با تغییر شرایط، توجه بیش از پیش به این مقوله از سوی معاونت معدنی (با همراهی ایمیدرو) و تولیدکنندگان اجتناب‌ناپذیر است، به گونه‌ای که دست کم تا رفع این مشکل از سوی وزارتخانه‌های نیرو و نفت، مدیریت تامین و مصرف انرژی در این حوزه از سوی صنعت صورت خواهد گرفت.

برپایه بررسی‌های اولیه انجام گرفته و به استناد میزان مصرف برق و گاز در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲، به ازای هر تن تولید در زنجیره فولاد، چنانچه در تولید ۲۰ میلیون تن فولاد به روش آهن‌اسفنجی-کوره قوس‌الکتریکی، تنها ۱۰ درصد از مصرف آهن‌اسفنجی کاسته شده و با قراضه جایگزین شود، دست کم سالانه، ۸۳۲ مگاوات ساعت از مصرف برق و همچنین ۹۵۳ میلیون مترمکعب از مصرف گاز کاسته خواهد شد. بدیهی است، کاهش مصرف آهن‌اسفنجی از سوی تولیدکنندگان در انتهای زنجیره، کمترین نتایج به شرح زیر را به دنبال خواهد داشت.
۱) رفع/ جبران بخش مهمی از کمبود برق در تابستان و گاز در زمستان
۲) ذخیره دست‌کم سالانه ۶ میلیون تن سنگ‌آهن
۳) امکان برنامه‌ریزی دولت در جایگزینی خودروهای فرسوده با مشارکت تولیدکنندگان فولاد
۴) امکان انجام تهاتر با کشورهای همسایه در تأمین قراضه به جای محصول نهایی
۵) متوازن شدن نسبی حاشیه سود در زنجیره تولید فولاد
۶)ایجاد بیشترین ارزش‌افزوده در زنجیره و پیشگیری از کاهش تولید فولاد
در صورت لزوم و تمایل به ورود به این موضوع مهم، جزئیات بیشتر قابل ارائه خواهد بود.