نگاه نهادهای بین‌المللی به پتانسیل‌های معدنی ایران

گروه رسانه‌ای پردازش– در شرایطی که ایران تحت فشار تحریم‌ها و تنش‌های منطقه‌ای قرار دارد، توسعه صنعت فلزات به یکی از راهبردهای کلیدی کشور برای کاهش وابستگی به نفت و تقویت جایگاه در بازارهای جهانی بدل شده است.

بهره‌گیری از ذخایر عظیم مس، سنگ‌آهن، روی و بوکسیت، همراه با گسترش صنایع ذوب و پالایش، چشم‌انداز تازه‌ای برای صادرات معدنی ایران ترسیم کرده است.
در این راستا، برخی تحلیلگران بین‌المللی با تمرکز بر پتانسیل‌های معدنی ایران، سهم معادن کشور در اقتصاد کلان را بررسی کرده‌اند.

💡توسعه صنعت فلزات ایران با اتکا به منابع طبیعی

ایران با در اختیار داشتن ذخایر قابل‌توجهی از فلزات پایه، در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای در صنایع معدنی و فلزی انجام داده است.

این کشور با بهره‌گیری از ظرفیت بالای ذوب و پالایش، محصولات نهایی همچون فولاد، مس، آلومینیوم و روی را روانه بازارهای داخلی و صادراتی می‌کند.

جایگاه ایران در میان تولیدکنندگان اصلی فلزات در منطقه خاورمیانه تثبیت شده است.

✨️سنگ‌آهن
ستون فقرات صنعت فولاد ایران

طبق گزارش سازمان زمین‌شناسی ایالات‌متحده، ایران حدود ۳/۸ میلیارد تن ذخیره سنگ‌آهن دارد که معادل ۱/۹ درصد از ذخایر جهانی است.

سه معدن کلیدی کشور شامل چادرملو (با ظرفیت اسمی ۱۶ میلیون تن در سال)، گل‌گهر (۷ میلیون تن) و سنگان (۲/۶ میلیون تن) هستند.

بر اساس آمار سازمان ایمیدرو، تولید کنسانتره سنگ‌آهن در ایران از ۴۹ میلیون تن در سال ۲۰۱۴ به حدود ۱۰۰ میلیون تن در سال ۲۰۲۱ رسیده است.

✨️مس
بازیگری در عرصه جهانی با پنج درصد ذخایر شناسایی‌شده دنیا

ذخایر سنگ مس ایران حدود ۲/۶ میلیارد تن برآورد شده که پنج درصد ذخایر شناسایی‌شده جهان را تشکیل می‌دهد.

شرکت صنایع ملی مس ایران (NICICO) سه مجتمع بزرگ سرچشمه، میدوک و سونگون را اداره می‌کند.

تولید کنسانتره مس از ۷۸۳ هزار تن در سال ۲۰۱۴ به حدود ۱/۲ میلیون تن در ۲۰۲۱ افزایش یافته است. در سال ۲۰۲۴، تولید کاتد مس ایران ۳۲۱ هزار تن اعلام شد که معادل ۱/۲ درصد از تولید جهانی است.

✨️روی
ذخایر بزرگ و بازار رو به گسترش

ایران با حدود ۱۵ میلیون تن ذخایر روی، یکی از بازیگران اصلی این فلز در سطح جهانی است.

دو معدن مهم انگوران و مهدی‌آباد در این زمینه نقش کلیدی دارند.

معدن انگوران با ظرفیت تولیدی حدود یک میلیون تن در سال از مهم‌ترین تامین‌کنندگان داخلی شمش روی محسوب می‌شود.

چندین واحد فرآوری نزدیک این معادن، سنگ روی را به شمش‌های پالایش‌شده تبدیل می‌کنند.

✨️بوکسیت و آلومینیوم
از معدن جاجرم تا تولید آلومینیوم

شرکت آلومینای ایران تنها تولیدکننده بوکسیت و آلومینا در کشور است و معدن جاجرم را در استان خراسان شمالی اداره می‌کند.

ذخایر این معدن حدود ۱۰/۶ میلیون تن برآورد شده، با میانگین عیار آلومینا ۴۷ درصد.

در بخش پایین‌دستی، ایران در تولید آلومینیوم نقش مهمی دارد.

در ۱۱ ماه منتهی به ۱۸ فوریه ۲۰۲۵، مجموع تولید آلومینیوم کشور به ۵۸۲ هزار و ۲۰۰ تن رسید.

بازیگران اصلی صنعت آلومینیوم ایران عبارتند از: شرکت آلومینیوم جنوب (SALCO)، شرکت آلومینیوم ایران (IRALCO)، شرکت آلومینیوم المهدی و آلومینای ایران.

✨️فولاد
ظرفیت‌های بالا و فناوری کوره قوس‌الکتریکی

زنجیره تولید فولاد ایران به طور عمده مبتنی بر فناوری کوره قوس‌الکتریکی (EAF) است.

سه تولیدکننده اصلی عبارتند از:

فولاد مبارکه: ۸/۵ میلیون تن در سال

فولاد خوزستان: ۳/۶ میلیون تن

ذوب‌آهن اصفهان: ۳/۶ میلیون تن

همچنین ظرفیت قابل‌توجهی برای تولید آهن‌اسفنجی (DRI) در واحدهای هرمزگان، خوزستان و مبارکه وجود دارد که در مجموع به بیش از ۱۰ میلیون تن در سال می‌رسد.

🚢 تجارت فلزات از چین تا کشورهای همسایه

در پی نوسانات درآمدهای نفتی، صادرات مواد معدنی به رکن مهمی از اقتصاد ایران تبدیل شده است.

صادرات فلزاتی مانند فولاد، مس، سنگ‌آهن و روی به مقاصد آسیایی، اروپایی و خاورمیانه‌ای انجام می‌شود.

چین، به‌عنوان یکی از واردکنندگان عمده، بخش زیادی از صادرات ایران را جذب می‌کند و این موضوع ناشی از تقاضای صنعتی بالا در این کشور است.

علاوه بر چین، کشورهایی چون ترکیه، عراق و امارات نیز از شرکای تجاری اصلی ایران در حوزه فلزات و مواد معدنی محسوب می‌شوند.

✍🏻جمع‌بندی:

ایران با سرمایه‌گذاری در صنایع معدنی و توسعه صادرات فلزات در پی کاهش وابستگی به نفت و تقویت بنیان‌های صنعتی خود است.

تنوع‌بخشی به بازارهای صادراتی و تمرکز بر تولید با ارزش‌افزوده از مهم‌ترین محورهای راهبردی در این مسیر به شمار می‌آید.