تحلیلی بر روندهای تولید و تجارت اتحادیه اروپا در سایه قدرت‌گیری فولاد چین

تالیف: محمدرضا نیکوسخن، مدیرعامل شرکت Connection S.r.l ایتالیا

گروه رسانه‌ای پردازش- صنعت آهن و فولاد اغلب به‌عنوان صنعتی با اهمیت راهبردی شناخته می‌شود. در دو دهه‌ اخیر، الگویی به چشم می‌خورد که کشورهای صنعتی بخشی از تاسیسات تولید آهن و فولاد خود را به کشورهای در حال توسعه منتقل کرده‌اند؛ این جابه‌جایی تا حدی ناشی از تمایل به نزدیکی مراکز تولید به معادن زغال‌سنگ و سنگ‌آهن بوده است.

   هم‌زمان با کاهش حجم تولید آهن و فولاد در اتحادیه اروپا و تمرکز آن به سمت محصولات باکیفیت و پیشرفته، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در ایجاد کارخانه‌های جدید در سراسر چین صورت گرفته است. طبق گزارش انجمن جهانی فولاد، تا سال ۲۰۲۳ چین بیش از نیمی از تولید فولاد جهان را به خود اختصاص داده بود. دیگر تولیدکنندگان بزرگ جهانی فولاد شامل اتحادیه اروپا، هند، ژاپن و ایالات‌متحده هستند.

همراه با این تغییر سریع در جغرافیای تولید جهانی آهن و فولاد، الگوهای تجاری نیز دگرگون شد. این موضوع به‌ویژه در چند سال اخیر آشکارتر بود، زیرا با کند شدن رشد اقتصادی چین، مازاد ظرفیت تولید این کشور روانه‌ بازارهای خارجی شد. در سال ۲۰۰۲ چین تنها ۱/۲  درصد از واردات آهن و فولاد اتحادیه اروپا را تشکیل می‌داد. اما تا سال ۲۰۲۳ این سهم به ۱۲/۸ درصد افزایش یافت و چین به بزرگ‌ترین مبدا واردات آهن و فولاد اتحادیه اروپا تبدیل شد و از هند (۱۰/۱ درصد) و کره‌جنوبی (۹/۱ درصد) پیشی گرفت.

   در بین سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۳ سهم فزاینده‌ای از صادرات آهن و فولاد اتحادیه اروپا راهی ترکیه (از ۵/۱ درصد در ۲۰۰۲ به ۸/۵ درصد در ۲۰۲۳) و مکزیک (از ۳/۰ درصد در ۲۰۰۲ به ۶/۲ درصد در ۲۰۲۳) شد. ایالات متحده (۱۹/۶ درصد) و بریتانیا (۱۳/۱ درصد) مهم‌ترین مقاصد صادراتی اتحادیه اروپا بودند.

شکل (۱): مهم‌ترین شرکای تجاری اتحادیه اروپا در حوزه آهن و فولاد (SITC 67*

برحسب درصد از کل اتحادیه اروپا

   اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۳ با کسری تجاری ۴/۷ میلیارد یورو مواجه شد. در همین سال، بزرگ‌ترین صادرکننده در میان کشورهای عضو اتحادیه (بر پایه تجارت کل، یعنی جریان‌های درون‌اتحادیه‌ای و برون‌اتحادیه‌ای) آلمان با ۳۳/۸ میلیارد یورو بود و پس از آن ایتالیا (۲۳/۲ میلیارد یورو) و بلژیک (۱۹ میلیارد یورو) قرار داشتند. شایان توجه است که محصولات آهن و فولاد در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۲/۳ درصد از کل صادرات لوکزامبورگ را تشکیل می‌داد. رتبه‌ی بعدی در فنلاند ثبت شد که آهن و فولاد ۷/۲ درصد از کل صادرات آن را شامل می‌شد. (جدول ۱)

جدول (۱): صادرات آهن و فولاد (SITC 67)، سال ۲۰۲۳

واردات آهن و فولاد اتحادیه اروپا از کشورهای غیرعضو در سال ۲۰۲۳ ارزشی معادل ۴۵/۷ میلیارد یورو داشت. جدول (۲) نشان می‌دهد که آلمان با ۳۰/۴ میلیارد یورو بالاترین میزان واردات آهن و فولاد را در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا (بر پایه تجارت کل) به خود اختصاص داد و پس از آن ایتالیا با ۲۲/۹ میلیارد یورو قرار گرفت. آلمان و ایتالیا اصلی‌ترین مبدا واردات آهن و فولاد برای شمار زیادی از کشورهای عضو بودند در حالی که برخی دیگر از کشورهای عضو گزارش داده‌اند که عمده وارداتشان از یک کشور همسایه تامین می‌شود.

جدول (۲): واردات آهن و فولاد (SITC 67)، سال ۲۰۲۳