گروه رسانه‌ای پردازش- اقتصادهای متکی بر منابع طبیعی همواره در چرخه‌های رونق و رکود حرکت می‌کنند، اما همه دوره‌های رونق یکسان نیستند. برخی افزایش‌های درآمدی صرفا نتیجه جهش موقت قیمت‌ها هستند که کاهش حجم تولید را پنهان می‌کنند، در حالی که برخی دیگر نشان‌دهنده بهبود واقعی عملکرد صنعت‌اند؛ شرایطی که در آن هم قیمت‌ها و هم تولید به‌طور همزمان رشد می‌کنند. بخش معدن آفریقای جنوبی در سال ۲۰۲۶ دقیقا با چنین وضعیتی روبه‌رو شده است. آمارها چشمگیر هستند، تنوع کالاهای معدنی گسترده است و داده‌های تولید نیز رشد درآمدها را تایید می‌کنند. با این حال، تداوم این روند تضمین‌شده نیست و همچنان چالش‌های سیاستی و ساختاری مهمی بر سر راه این صنعت قرار دارد.

ارقام پشت جهش فروش مواد معدنی
بر اساس گزارش شورای مواد معدنی آفریقای جنوبی، مجموع فروش مواد معدنی این کشور در چهار ماه نخست سال ۲۰۲۶ (ژانویه تا آوریل) به ۳۳۲ میلیارد راند رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸۹ میلیارد راند افزایش نشان می‌دهد. این رشد معادل ۳۶/۵ درصد است. این جهش صرفا یک رویداد مقطعی نیست. در سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ نیز فروش مواد معدنی به ۲۴۲/۴ میلیارد راند رسید که نسبت به سال قبل ۳۸/۵ درصد افزایش داشت. تنها در ماه مارس، فروش مواد معدنی ۸۲/۴ میلیارد راند ثبت شد که رشدی ۳۰/۲ درصدی نسبت به مارس ۲۰۲۵ را نشان می‌دهد. شورای مواد معدنی پیش‌بینی کرده است که در صورت تداوم این روند، مجموع فروش معدنی آفریقای جنوبی در سال ۲۰۲۶ می‌تواند به حدود ۹۹۵/۵ میلیارد راند برسد؛ رقمی که یک رکورد تاریخی برای این بخش محسوب خواهد شد.

شاخص مقدار تغییر سالانه فروش مواد معدنی (ژانویه تا آوریل ۲۰۲۶)۳۳۲ میلیارد راند، ۳۶/۵ درصد افزایش درآمد نسبت به سال قبل ۸۹ میلیارد راند- فروش سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶۲۴۲/۴ میلیارد راند ۳۸/۵درصد افزایش فروش مارس ۲۰۲۶۸۲/۴ میلیارد راند ۳۰/۲درصد افزایش تولید معدنی آوریل ۲۰۲۶، ۸/۲درصد افزایش پیش‌بینی فروش کل سال ۲۰۲۶۹۹۵/۵ میلیارد راند مشروط نکته مهم این است که آمار فروش، ارزش ریالی مواد معدنی معامله‌شده را نشان می‌دهد؛ در حالی که داده‌های تولید، حجم واقعی استخراج را اندازه‌گیری می‌کنند. رشد همزمان هر دو شاخص نشان می‌دهد که افزایش درآمدها تنها ناشی از رشد قیمت‌ها نیست، بلکه حاصل افزایش واقعی تولید نیز هست. کدام مواد معدنی محرک این رشد بودند؟
فلزات گروه پلاتین؛ ستاره اصلی بازار بزرگ‌ترین عامل رشد فروش معدنی در سال ۲۰۲۶، فلزات گروه پلاتین (PGMs) بوده‌اند. فروش این گروه در مارس ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۱۱۳/۵ درصد افزایش یافت و بیشترین سهم را در رشد درآمدهای معدنی ایفا کرد. برتری آفریقای جنوبی در این حوزه کاملاً ساختاری است. این کشور حدود ۷۵ درصد ذخایر پلاتین جهان را در اختیار دارد و بزرگ‌ترین تولیدکننده فلزاتی همچون پلاتین، پالادیوم، رودیوم، ایریدیوم، روتنیوم و اسمیم محسوب می‌شود. افزون بر تقاضای سنتی صنایع خودروسازی برای مبدل‌های کاتالیستی، فناوری سلول‌های سوختی هیدروژنی نیز به عامل جدیدی برای افزایش تقاضای پلاتین تبدیل شده است. با گسترش پروژه‌های هیدروژن سبز در جهان، انتظار می‌رود نقش پلاتین در این بخش بیش از پیش افزایش یابد. طلا؛ بهره‌مندی از قیمت‌های بی‌سابقه فروش طلا در مارس ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۵۱/۷ درصد رشد کرد و دومین عامل اصلی افزایش درآمدهای معدنی بود. با عبور قیمت جهانی طلا از ۴,۱۹۵ دلار در هر اونس در اواسط ژوئن ۲۰۲۶، درآمد تولیدکنندگان آفریقای جنوبی به‌شدت افزایش یافته است. همچنین تضعیف ارزش راند در برابر دلار، باعث شده درآمد حاصل از فروش طلا به ارز محلی حتی بیشتر تقویت شود. در شرایطی که نرخ برابری دلار حدود ۱۶/۳ راند بوده است، معدنکاران آفریقای جنوبی از مزیت دوگانه افزایش قیمت جهانی طلا و نرخ ارز بهره‌مند شده‌اند.
سنگ کروم؛ بازگشت رونق صنعتی فروش سنگ کروم در مارس ۲۰۲۶، ۳۸/۶ درصد افزایش یافت و سومین عامل مهم رشد درآمدهای معدنی بود. آفریقای جنوبی بزرگ‌ترین ذخایر شناخته‌شده کرومیت جهان را در اختیار دارد. افزایش تقاضای فولاد ضدزنگ پس از دوره‌ای از رکود، مهم‌ترین محرک بازار کروم بوده است. در عین حال، کاربردهای نوظهور کروم در برخی فناوری‌های باتری لیتیوم-یونی نیز توجه تحلیلگران را به خود جلب کرده و می‌تواند در بلندمدت تقاضای جدیدی برای این ماده معدنی ایجاد کند.

زغال‌سنگ؛ درآمد پایدار در سایه چالش‌های گذار انرژی
زغال‌سنگ همچنان یکی از چهار عامل اصلی رشد درآمدهای معدنی آفریقای جنوبی است. بازارهای آسیایی، به‌ویژه هند و کشورهای جنوب شرق آسیا، همچنان خریدار عمده زغال‌سنگ حرارتی و متالورژیکی این کشور هستند. با این حال، محدودیت‌های زیرساختی در شبکه ریلی و پایانه صادراتی «ریچاردز بی» مانع از آن شده است که صادرات زغال‌سنگ به ظرفیت بالقوه خود برسد. ماده معدنی رشد فروش در مارس ۲۰۲۶رتبه در سهم از رشد درآمد فلزات گروه پلاتین ۱۱۳/۵درصد افزایش اول، طلا ۵۱/۷درصد افزایش دوم، سنگ کروم۳۸/۶درصد افزایش سوم و زغال‌سنگ چهارم اعلام شده است.

افزایش تولید، تأییدکننده رشد فروش
آمارهای رسمی آفریقای جنوبی نشان می‌دهد تولید معدنی در آوریل ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۸/۲ درصد افزایش یافته است. فلزات گروه پلاتین، منگنز و کروم بیشترین نقش را در این رشد داشته‌اند. این موضوع از نظر تحلیلی بسیار مهم است، زیرا نشان می‌دهد رشد درآمدها صرفا حاصل افزایش قیمت‌ها نیست و افزایش واقعی تولید نیز در آن نقش داشته است. البته بین استخراج و ثبت فروش معمولا یک وقفه زمانی چهار تا هشت هفته‌ای وجود دارد. بنابراین بخشی از افزایش تولید آوریل احتمالا در آمار فروش ماه‌های مه و ژوئن منعکس خواهد شد و می‌تواند از ادامه روند صعودی در سه‌ماهه سوم سال حمایت کند. نقش معدن در اقتصاد و درآمدهای دولت شورای مواد معدنی آفریقای جنوبی تاکید کرده است که رشد درآمد شرکت‌های معدنی به افزایش درآمدهای مالیاتی دولت نیز منجر خواهد شد. مهم‌ترین کانال‌های اثرگذاری معدن بر اقتصاد عبارت‌اند از: مالیات بر درآمد شرکت‌های معدنی حقوق دولتی و بهره مالکانه معادن مالیات بر حقوق کارکنان رونق زنجیره تأمین و فعالیت‌های اقتصادی محلی هزینه‌ کرد شرکت‌های معدنی موجب رونق صنایع بالادستی مانند تولید مواد منفجره، تجهیزات، سوخت و خدمات مهندسی شده و همچنین صنایع فرآوری و جوامع محلی را نیز منتفع می‌کند. چالش‌های سیاستی و ساختاری با وجود عملکرد قوی صنعت معدن، شورای مواد معدنی معتقد است که برای جذب سرمایه‌گذاری بیشتر، اصلاحات ساختاری ضروری است. مهم‌ترین چالش‌ها عبارت‌اند از: طولانی بودن فرآیند صدور مجوزهای زیست‌محیطی و معدنی تغییرات مکرر قوانین و مقررات کمبود مشوق‌ها برای فرآوری داخلی مواد معدنی محدودیت دسترسی به زیرساخت‌های حمل‌ونقل ریلی و بندری در مقابل، کاهش خاموشی‌های برق در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، به کاهش هزینه‌های عملیاتی معادن و واحدهای فرآوری کمک کرده و حاشیه سود تولیدکنندگان را بهبود بخشیده است. سناریوهای پیش‌روی نیمه دوم ۲۰۲۶ سناریوی پایه ثبات قیمت‌ها و شرایط فعلی حمل‌ونقل حفظ شود؛ در این صورت دستیابی به فروش ۹۹۵/۵ میلیارد راندی امکان‌پذیر خواهد بود.
سناریوی خوش‌بینانه افزایش بیشتر قیمت فلزات گروه پلاتین، تداوم قیمت بالای طلا و بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل؛ در این صورت فروش مواد معدنی ممکن است برای نخستین بار از یک تریلیون راند فراتر رود. سناریوی بدبینانه تشدید تنش‌های خاورمیانه، افزایش شدید قیمت نفت و کاهش تقاضای صنعتی جهانی؛ در این صورت فروش سالانه کمتر از برآورد فعلی خواهد بود. جمع‌بندی عملکرد بخش معدن آفریقای جنوبی در چهار ماه نخست ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که این کشور از ترکیب کم‌نظیری از افزایش قیمت‌های جهانی، رشد تولید و بهبود شرایط عملیاتی بهره‌مند شده است. فلزات گروه پلاتین، طلا، کروم و زغال‌سنگ مهم‌ترین محرک‌های این رشد بوده‌اند. با این حال، تداوم این روند به عواملی مانند وضعیت اقتصاد جهانی، قیمت انرژی، شرایط ژئوپلیتیکی و سرعت اصلاحات ساختاری در صنعت معدن بستگی خواهد داشت.