نمودار سهم گروههای کالایی از حجم عرضههای امروز (۷ شهریور)
شهریور ۷, ۱۴۰۵
بازگشت آرژانتین به جمع تولیدکنندگان مس؛ سرمایهگذاری مشترک ۲۰/۷ میلیارد دلاری آرژانتین و شیلی برای همکاریهای معدنی
شهریور ۹, ۱۴۰۵پایان خامفروشی ذخایر یک میلیارد تنی بویراحمد؛ استاندار کهگیلویه و بویراحمد: معدن بدون فرآوری واگذار نمیشود
گروه رسانهای پردازش- بویراحمد روی ذخایر ارزشمندی از مواد معدنی نشسته، اما سهم این ثروت در اشتغال، فرآوری و ارزشافزوده همچنان با ظرفیتهای شهرستان فاصله دارد؛ موضوعی که ضرورت عبور از خامفروشی و تکمیل زنجیره ارزش را پررنگتر کرده است.
وقتی از ظرفیتهای اقتصادی بویراحمد صحبت میشود، معمولا گردشگری و کشاورزی در کانون توجه قرار دارند؛ در حالی که زیر کوهها و ارتفاعات این شهرستان، ذخایر معدنی قابلتوجهی وجود دارد که میتواند به یکی از پایههای تولید، اشتغال و سرمایهگذاری تبدیل شود.
آخرین آمارهای شهرستانی منتشرشده نشان میدهد بویراحمد با ۲۲ معدن، بیشترین تعداد معادن استان را داشته است؛ هرچند این آمار مربوط به سالهای گذشته است و برای ارزیابی وضعیت فعلی نیاز به بهروزرسانی دارد. در همان آمار، بیشترین تعداد معادن فعال متعلق به گچساران بوده است؛ موضوعی که نشان میدهد تعداد پروانههای معدنی الزاما به معنای فعالیت، اشتغال پایدار و ارزشآفرینی نیست.
بوکسیت لوداب؛ استخراج هست، سهم منطقه چقدر است؟
بوکسیت لوداب یکی از مهمترین نمونههای معدنی بویراحمد است؛ معدنی که نحوه حمل مواد استخراجشده از آن، در تیرماه ۱۴۰۳ به اعتراض مردم منطقه منجر شد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، مواد استخراجشده برای مصرف در مجتمع آلومینای ایران در جاجرم منتقل میشود و روزانه حدود ۱۰۰ خودروی سنگین از مسیر روستاهای منطقه عبور میکردند.
فرماندار وقت بویراحمد با تاکید بر قانونی بودن فعالیت معدن، آسیب به راههای روستایی را از مشکلات موجود عنوان کرده و بر ضرورت اصلاح مسیرهای تردد و اجرای مسوولیتهای اجتماعی تاکید کرده بود.
این اتفاق یک سوال مهم ایجاد میکند: اگر ماده معدنی از بویراحمد استخراج میشود، سهم منطقه از این فعالیت در قالب اشتغال، زیرساخت و رونق اقتصادی چقدر است؟
خامفروشی؛ حلقه مفقوده زنجیره معدن
فاصله میان استخراج و فرآوری، یکی از چالشهای قدیمی معدن در کهگیلویه و بویراحمد است.
در سال ۱۴۰۴، مدیرکل وقت صمت استان اعلام کرده بود که ۸۳ پروانه بهرهبرداری معدنی در استان وجود دارد که ۴۵ معدن فعال، ۳۴ معدن غیرفعال و چهار معدن در حال تجهیز هستند. وی بر ضرورت توسعه فرآوری برای جلوگیری از خامفروشی تاکید کرده بود.
در صورت نبود فرآوری، بخش قابلتوجهی از ارزش اقتصادی ماده معدنی خارج از شهرستان و حتی خارج از استان ایجاد میشود؛ به این ترتیب ممکن است بویراحمد محل استخراج باشد، اما محل اصلی خلق ارزش نباشد.
هیچ معدن جدیدی بدون پیوست فرآوری
یدالله رحمانی، استاندار کهگیلویه و بویراحمد، با اشاره به خامفروشی و سهم پایین معدن در ارزش افزوده استان، از تصمیم شورای معادن برای مشروط کردن واگذاری معادن جدید به اجرای طرح فرآوری خبر داده است.
وی با اشاره به وجود حدود یک میلیارد تن ذخیره قطعی معدنی و ظرفیتهایی مانند فسفات، بوکسیت، سلستین و مس، سهم معدن از ارزش افزوده استان را تنها یکدهم درصد اعلام کرده و گفته است برای تغییر این وضعیت، هیچ معدن جدیدی بدون الزام به اجرای طرح فرآوری واگذار نخواهد شد.
به گفته رحمانی، هدف این سیاست، افزایش ارزش افزوده و ایجاد اشتغال پایدار در داخل استان است.
منافع معدن باید در استان بماند
رحمانی همچنین نسبت به امکان ثبت محدودههای معدنی استان توسط افراد خارج از منطقه انتقاد کرده و خواستار اصلاح فرآیند ثبت محدودهها در سطح ملی شده است تا منافع اقتصادی معادن بیشتر در خود استان باقی بماند.
از سوی دیگر، حقوق دولتی معادن نیز یکی از مسیرهای بازگشت منافع فعالیتهای معدنی به مناطق است. در سال ۱۴۰۱ بیش از ۳/۶ میلیارد تومان حقوق دولتی از بهرهبرداران معادن و دارندگان مجوزهای برداشت موقت مواد معدنی استان وصول شد که رشد ۵۳ درصدی نسبت به سال قبل داشت؛ هرچند این رقم استانی است و سهم بویراحمد از آن مشخص نیست.
۱۴۰۵؛ آزمون سیاست جدید
در سال ۱۴۰۵، فعالسازی معادن و توسعه صنایع پاییندستی بهعنوان یکی از محورهای جهش اقتصادی استان مطرح شده است.
ابراهیم قنبری، سرپرست ادارهکل صمت استان، نیز بر ضرورت فاصله گرفتن از خامفروشی و تکمیل زنجیره ارزش تاکید کرده است.
با این حال، یکی از خلاهای مهم، نبود آمار بهروز و تفصیلی درباره وضعیت معادن بویراحمد است؛ اینکه چند معدن فعال است، چه میزان استخراج انجام میشود، چه تعداد شغل ایجاد شده و چه مقدار از مواد معدنی در داخل شهرستان فرآوری میشود.
معدن برای بویراحمد چه چیزی باقی میگذارد؟
تجربه بوکسیت لوداب نشان داده که توسعه معدن بدون زیرساخت مناسب، مسوولیت اجتماعی و توجه به جوامع محلی میتواند هزینههایی برای منطقه ایجاد کند.
از سوی دیگر، سیاست مشروط کردن واگذاری معادن جدید به اجرای طرحهای فرآوری میتواند مسیر متفاوتی ایجاد کند؛ البته به شرط آنکه از مرحله مصوبه عبور کرده و با نظارت بر تعهدات سرمایهگذاران و انتشار آمار شفاف همراه شود.
پرسش اصلی همچنان پابرجاست: از ثروتی که از دل کوههای بویراحمد استخراج میشود، چه میزان ارزش، اشتغال و سرمایهگذاری در خود منطقه باقی میماند؟
پاسخ به همین سوال، تفاوت میان یک شهرستان صرفاً معدنخیز و یک شهرستان معدندار و برخوردار را مشخص خواهد کرد.
منبع: خبرگزاری مهر
