تخصیص نرخ پایین عملیات معدنکاری بهره‎‌برداران بزرگ معدنی به پیمانکاران، نبود فهرست‌بهای معدنی، موضوع عدم‌نوسازی و توسعه ناوگان ماشین‌آلات معدنی، تاسیس انجمن صنفی کارفرمایی پیمانکاران معادن، لزوم سرمایه‌گذاری برای واردات ماشین‌آلات معدنی، افزایش قیمت مواد ناریه و محدودیت‌های موجود در تامین آن، لزوم سیاست‌گذاری‌های توسعه‌ای مسوولان و متولیان بخش معدن و صنایع معدنی و… از جمله موضوعاتی بود که در گفت‌وگوی مهندس علی خطیبی، مدیرعامل و رئیس هیات مدیره شرکت راهسازی و معدنی مبین با ماهنامه تخصصی پردازش مورد بحث قرار گرفت.

وی در ابتدای سخنان خود از عدم‌توجه بهره‌برداران بزرگ معادن کشور (کارفرمایان) در خصوص نرخ عملیات معدنی انتقاد کرد و گفت: اساسا ماشین‌آلات معدنی توسط پیمانکاران بزرگ، خاص آن معادن بزرگ‌مقیاس تهیه شده است و امکان به‌کارگیری این ماشین‌آلات در معادن کوچک‌مقیاس و حوزه‌های دیگر نظیر راه‌سازی وجود ندارد؛ با این‌حال بهره‌برداران همواره با عدم تخصیص نرخ مناسب کار، مانع از نوسازی و توسعه ناوگان ماشین‌آلات پیمانکاران بزرگ شده است، این در‌حالی‌است که حتی حفظ تولید در این شرایط برای پیمانکاران بزرگ معدنی با چالش مواجه شده و در نتیجه منجر به کاهش تولید و اشتغال خواهد شد.

خطیبی با اعلام این‌که متاسفانه پیمانکاران هنوز فهرست‌بهای مشخصی ندارند، افزود: بررسی‌ هزینه عملیات معدنکاری در کشورهای هدف نشان می‌دهد که نرخ عملیات معدنکاری در ایران پایین‌تر از نرم جهانی است به‌طور مثال، نرخ عملیات معدنکاری در معدن مس آژاکس کانادا ۱/۳۲ دلار بر تن، معدن مس خوزه ماریا آرژانتین ۱/۶۳ دلار بر تن، معدن مس کارچیکا قزاقستان۱/۷۱ دلار بر تن، معدن طلای بریگز آمریکا ۱/۱۸ دلار بر تن، معدن مس بوآ برزیل ۱/۳۲ دلار بر تن، مس موریسون کانادا ۱/۴۵ دلار بر تن، مس اِوا کانادا ۱/۴۴ دلار بر تن و مس مونت میلیگان کانادا دو دلار بر تن است و میانگین وزنی هزینه عملیات معدنکاری در معادن مورد بررسی ۱/۵۶ دلار بر تن می‌باشد. این درحالی‌است که نرخ معدنکاری پیمانکاران شرکت ملی صنایع مس ایران حدود ۰/۹۳ دلار بر تن است و در ایران بالغ‌بر ۶۰ درصد هزینه‌‌های معدنکاری ارزی می‌باشد و هزینه مترتبه بخش ارزی بابت هزینه عوارض و گمرک، هزینه حمل و بارگیری و جدیداً حقوق ورودی ماشین‌آلات نیز اضافه شده است که بیش از ۱۵ درصد می‌باشد.

باید توجه داشت که کشورهای هدف مورد مطالعه دارای ثبات سیاست‌گذاری در بخش معدن خود هستند. شاید به نظر برسد که هزینه انرژی و پرسنلی پایین‌تری نسبت به ایران دارند، بنابراین نرخ عملیات معدنکاری آنها بالاتر از ایران است!

بدین منظور یکی از معادن مورد مطالعه که تناژ و شرایط معدن آن تقریبا با یکی از معادن بزرگ مس ایران یکسان است، به‌عنوان بنچ مارک قرار دادیم و ضریب عوامل کاهشی مانند هزینه نیروی انسانی، سوخت در نرخ معدنکاری آن تعدیل نموده‌ایم، از طرف دیگر ضریب عوامل افزایشی مانند هزینه مترتبه بخش ارزی ایران بابت هزینه عوارض و گمرک، هزینه حمل و بارگیری و حقوق ورودی ماشین‌آلات ۱۵ درصد تعدیل گردید. در ادامه‌ی فرضیات مسئله یکسان‌سازی هزینه معدنکاری مورد هدف با یکی از معادن بزرگ مس ایران، اثرات تحریم‌ها که موجب افزایش ریسک و افزایش هزینه‌های بالاسری (خرید تجهیزات، ماشین‌آلات و قطعات) در نظر گرفته نشده و حق بیمه قرارداد پیمانکاری در ایران ۷/۸۷ درصد و حق بیمه قرارداد پیمانکاری در کانادا صفر درصد در نظر گرفته شده است.

نرخ معدنکاری در معدن مورد مطالعه کانادا ۱/۴۴ دلار بر تن است با یکسان‌سازی شرایط آن با المان‌ها و مفروضات اشاره شده ایران، در کشور در ابتدای امر این نرخ به ۱/۰۴ دلار بر تن محاسبه می‌شود و با در نظر گرفتن هزینه‌های استهلاک سرمایه‌گذاری (با فرض ۱۰ ساله مستهلک ‌گردد) معادل ۰/۲۲ یورو بر تن (۷۷٫۰۰۰ ریال بر تن) و هم‌چنین نرخ تورم مورد انتظار ۳۰ درصدی، نرخ معدنکاری در معادن مس ایران به ۱/۶۵ دلار بر تن می‌رسد. به عبارتی نرخ معدنکاری معادن مس ایران با در نظر گرفتن نرخ تورم ۳۰ درصدی و هزینه استهلاک سرمایه‌گذاری از ۱/۰۴ دلار بر تن به ۱/۶۵ دلار بر تن باید تغییر یابد تا پیمانکاران بزرگ معدنی علاوه بر حفظ وضعیت موجود، نوسازی ناوگان را در دستور کار خود داشته باشند.

مدیرعامل شرکت راهسازی و معدنی مبین با تاکید بر این‌که بخش ماشین‌آلات معدنی ایران نسبت به سایر کشورها هم‌اینک ۱۰ سال عقب‌تر است، به گونه‌ای که عمر ناوگان معدنی کشور به‌طور متوسط حدود ۱۸ سال است که بیش از ۱۰ هزار دستگاه از ماشین‌آلات موجود عمر بالای ۲۰ سال دارند، گفت: در کنار فشارهای ناشی از نبود فهرست‌بها و عدم تخصیص مناسب نرخ عملیات معدن‌کاری توسط بهره‌برداران بزرگ، وضع ممنوعیت‌ و محدودیت‌های اعمال شده در سال‌های گذشته برای واردات ماشین‌آلات معدنی، عامل بازدارنده دیگری است که نتیجه آن کاهش شدید توان تولید پیمانکاران معدنی و عدم نوسازی ماشین آلات را به دنبال دارد.

مدیرعامل شرکت راهسازی و معدنی مبین با تاکید بر این‌که متاسفانه بخش ماشین‌آلات معدنی ایران نسبت به سایر کشورها هم‌اینک ۱۰ سال عقب‌تر است به دو مساله مهم اشاره داشتند؛ اول‌اینکه به‌طور متوسط  عمر ناوگان معدنی حدود ۱۸ سال است که بیش از ۱۰ هزار دستگاه از ماشین‌آلات موجود در کشور عمر بالای ۲۰ سال دارند و مساله دوم اینکه در کنار فشارهای ناشی از نبود فهرست‌بها و عدم تخصیص نرخ مناسب عملیات عملیات معدن‌کاری توسط بهره‌برداران بزرگ، در سال‌های گذشته وضع قوانینی چون ممنوعیت‌ واردات و محدودیت‌های اعمال شده برای ماشین‌آلات معدنی، عوامل بازدارنده‌ای هستند که وجود آنها کاهش شدید توان پیمانکاران معدنی و فرسودگی بیش از حد این‌گونه ماشین‌آلات را به دنبال دارد.

وی با اشاره به ‌این‌که ماشین‌آلات به‌عنوان مهم‌ترین ابزار تولید در بخش معدن به‌شمار می‌رود و بخش عمده‌ای از عملیات و هزینه معدنکاری مربوط به ماشین‌آلات معدنی می‌باشد، گفت: برخی، پیمانکاران معدنی را متهم به واردات می‌کنند، درحالی‌که هر پروژه معدنی نیاز به ماشین‌آلات معدنی دارد، چرا که ماشین‌آلات به مثابه خون در رگ معدن است.

خطیبی ماشین‌آلات معدنی را در واقع به نوعی ماده‌اولیه و کالایی لازم و ضروری برای بهره‌برداری از یک معدن می‌داند زیرا در صورت عدم وجود این ماده اولیه امکان بهره‌برداری از معدن وجود ندارد، ایشان اشاره داشتند: برخی درحالی پیمانکاران معدنی را متهم به واردات می‌کنند، ‌که هر پروژه معدنی نیاز به ماشین‌آلات معدنی خاص خود دارد، ماشین‌آلاتی که به مثابه خون است در رگ‌های یک معدن.

خطیبی به این نکته نیز اشاره کرد؛ وقتی شاهد تورم ۵۰ درصدی و سود ۲۰ درصدی برای یک بنگاه هستیم، به معنای آن است که ۳۰ درصد در ضرر به سر می‌بریم و وقتی ماشین‌آلات قدیمی را نمی‌توانیم نوسازی کنیم، این معنایی جز کاهش تولید ندارد، اما جالب آن است که با چنین زیان‌های پنهانی، مالیات سنگین طلب می‌کنند!

مدیرعامل شرکت ‌راه‌سازی و معدنی مبین به عدم عرضه و تامین مواد ناریه و هم‌چنین افزایش سه‌ برابری قیمت آن انتقاد کرد و خواستار همکاری بیشتر متولیان در تامین این ماده مهم جهت بهره‌برداری بیشتر از معادن شد.

نایب‌رییس انجمن صنفی کارفرمایی پیمانکاران معادن از بهره‌برداران معادن بزرگ خواست تا در این شرایط که از سود بسیار بالایی برخوردار هستند، مشکلات پیمانکاران را درک و با همکاری سازنده خود، زمینه رشد و توسعه معادن و صنایع معدنی را فراهم سازند.

وی در ادامه برخی راهکارها و پیشنهادات برون‌رفت از مشکلات برای معادن بزرگ‌مقیاس را به شرح زیر اعلام کرد:

• آزادسازی و تسهیل در واردات ماشین‌آلات معدنی دست‌دوم و حذف بروکراسی مربوط به ثبت سفارش و ترخیص تجهیزات و ماشین‌آلات معدنی از گمرک کشور.
• شرکت‌های بزرگ‌ معدنی (کارفرمایان) از محل منابع حاصل از فروش محصولات صادراتی خود و با ارایه تضامین، پیمانکاران را مورد حمایت قرار داده و اقساط مربوطه را از محل صورت‌وضعیت‌های آنان کسر نمایند.
• شرکت‌های بزرگ‌ معدنی (کارفرمایان) با دریافت مجوز از نهادهای مربوطه، اقدام به خرید ماشین‌آلات (تولید داخل یا خارج) برای پیمانکاران خود کرده و به‌صورت اجاره به شرط تملیک در اختیار آنان قرار دهند.
• اصلاح قیمت عملیات معدن‌کاری توسط بهره‌برداران بزرگ با هدف افزایش توان پیمانکاران برای نوسازی ماشین‌آلات.

خطیبی در پایان سخنان خود گفت: باید توجه داشت به دلیل تحریم‌های ظالمانه، کشور درگیر مشکلات عدیده‌ای بوده و در همین سال‌ها معادن کمک‌های به‌سزایی به کشور کرده است (از نظر صادرات، درآمدزایی ارزی، اشتغال‌زایی و…). در نهایت اگر بخواهیم در حوزه معدن و صنایع معدنی توسعه‌ای اتفاق بیافتد و اشتغال این بخش نیز حفظ و توسعه یابد، می‌بایست ضمن حمایت‌های جدی سیاست‌گذاران و کارفرمایان از این بخش در جهت تسهیل واردات ماشین‌آلات خط تولید، به‌طور جد تعدیلات مناسب نرخ کار را به پیمانکاران معدنی تخصیص دهند تا این پیمانکاران بتوانند اشتغال و تولید را حفظ و توسعه دهند.