مهندس محمدزمان جلویان، مدیرعامل هلدینگ “تولید و توسعه پویا انرژی نگین سبز خاورمیانه” در گفت‌وگو با گروه رسانه‌ای پردازش به تشریح فلسفه وجودی تشکیل این شرکت پرداخت و گفت: “پویاانرژی” به عنوان زیرمجموعه‌ هلدینگ سرمایه‌گذاری معادن و فلزات با سهام صددرصدی در راستای تکمیل زنجیره‌ ارزش در صنایع معدنی و فولادی تشکیل شده است.

گروه رسانه‌ای پردازش- با توجه این‌که صنایع معدنی و فولاد از چالش‌های حوزه انرژی بی‌بهره نبوده است، “ومعادن” با ورود به حوزه تامین انرژی، سعی در تولید پایدار و کاهش هزینه های عدم النفع تولید کرده است.

شایان ذکر است، پویا انرژی علاوه بر دارا بودن ۲۵ درصد از سهام شرکت‌ گهر انرژی سیرجان، مالکیت نیروگاه های سیکل ترکیبی سمنان با چهار واحد گازی به ظرفیت ۷۳۲ MW میباشد که ۳۶۶ مگاوات از بلوک دوم گازی آن در سال ۱۴۰۱ وارد مدار شده است و علاوه‌ بر آن، نیروگاه خورشیدی پویای سمنان۱ به ظرفیت ده مگاوات از جمله پروژه‌هایی است که از بهمن سال‌۱۴۰۱ وارد مدار شده است.

از جمله پروژه های توسعه ای شرکت در حوزه تجدید پذیر، احداث یک نیروگاه خورشیدی به ظرفیت ۱۴ مگاوات در سمنان با هزینه ای بالغ بر ۳۰۰ میلیارد تومان (در مجاورت نیروگاه خورشیدی پویای سمنان ۱) است. همچنین این شرکت پروژه نیروگاه خورشیدی به ظرفیت ۹۰ مگاوات کرمانشاه را در دست اقدام دارد که فاز اول آن با خریداری بخشی از پنل‌های خورشیدی به ظرفیت ۱۰ مگاوات در دست اجراست. احداث یک نیروگاه خورشیدی پانزده مگاوات در استان سمنان با هزینه‌ای بالغ بر ۵/۱ میلیون یورو و مدت زمان بازگشت سرمایه چهارساله نیز از دیگر پروژه‌های توسعه‌ای شرکت ‌است که انرژی تولیدی آن در تابلوی سبز برق به فروش خواهد رسید.

این شرکت در راستای توسعه پایدار و تکمیل سیکل نیروگاه سمنان، تکمیل بخش بخار سیکل ترکیبی سمنان به ظرفیت سیصد و شصت مگاوات (توربین بخار) با هزینه ای بالغ بر سیصد و چهار میلیون یورو که منجر به افزایش راندمان نیروگاه از راندمان اسمی ۳۶ به راندمان اسمی ۵۴ درصد و کاهش آلایندگی می‌گردد را در دستور کار خود قرار داده است. بخش بخار نیروگاه سیکل ترکیبی بدون نیاز به سوخت فسیلی، با استفاده از محصولات احتراق خروجی توربین‌های گاز ، تولید انرژی الکتریکی می‌کند. با اتصال واحدهای بخار سیکل ترکیبی و واحدهای نیروگاهی تجدیدپذیر به شبکه امکان ورود به بازار گواهی کربن و استفاده از مزایای مالی و اقتصادی فروش گواهی کربن (Carbon Credit) وجود خواهد داشت و این شرکت مذاکراتی را با چند بازار داوطلبانه و شرکت‌های بین‌المللی فعال در حوزه محیط‌زیست انجام داده است.

به گفته مدیرعامل پویا انرژی، صنعت برق امروز به ضرورت و اجبار ناشی از عوامل بازدارنده‌ای همچون ناترازی در تولید و مصرف برق، محدودیت‌های زیست‌محیطی و آلایندگی در ‌استفاده از سوخت‌های فسیلی، ناترازی در حوزه‌ گاز و گازوییل، ضرورت بهبود ترکیب سبد انرژی کشور و افزایش قابلیت اطمینان ومقرون به صرفه بودن و رقابت صنعتی، در کنار الزامات و استانداردهای زیست‌محیطی جهانی، قدم به سوی انرژی‌ها تجدیدپذیر برداشته است.

در وزارت نیرو و سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری برق ایران (ساتبا) کارهای خوبی صورت گرفته و ساختارهای مناسبی ایجاد شده (مانند تابلو سبز برق و ….) ولی کماکان به دلیل وجود قوانین ناسازگار و غیرهمبند و ناهماهنگی در اجرا بین سازمان‌های مختلف و نیز توسعه‌محور نبودن برخی از قوانین، شاهد ایجاد موانعی در اجرای این پروژه‌ها هستیم؛ به طور مثال، پراکندگی جغرافیایی شبکه و عدم‌تناسب میان شبکه و زمین مدنظر برای احداث نیروگاه (توسعه غیرهمگن شبکه و عدم وجود زیرساخت‌های مناسب جهت اتصال به شبکه سراسری)، نبود مکانیزم مناسب برای اعتبار سنجی و ارزیابی اهلیت و صلاحیت افراد حقیقی و حقوقی درخواست کننده احداث نیروگاه تجدیدپذیر که منجر به پر شدن ظرفیت شبکه به‌دلیل تخصیص مجوز اتصال به شبکه به متقاضیان زیادی که فعالیتی انجام نمی‌دهند، ضعف در زیرساخت‌های توسعه و دولت الکترونیک یکپارچه همبند، عدم‌تخصیص ارز برای تامین تجهیزات ساخت خارج مانند پنل و اینورتر (کمبود منابع ارزی و زمانبر بودن پروسه تخصیص آن)، عدم وجود منابع مالی بانکی یا از صندوق توسعه ملی و عدم‌تخصیص مناسب اعتبار و وام برای پشتیبانی چه در صندوق توسعه ملی و چه در بانک‌ها و..، موجب شده تا بسیاری از شرکت‌ها به خصوص بخش‌های خصوصی که اقدام به ایجاد ظرفیت‌های زیادی کرده‌اند، نتوانند طرح‌های خود را عملیاتی کنند یا در زمان مناسب و منطقی به پایان برسانند.

هر چند، شرکت پویا انرژی توانسته است با برداشتن گام‌های پیوسته با نقدینگی موجود و تسهیلات کم، بخشی از پروژه‌های خود را محقق سازد؛ در این راستا، این مجموعه پیشنهاداتی را به ساتبا ارائه داده است مبنی‌بر اینکه به ازای دریافت بخشی از فروش نفت کشور به چین، پنل‌های خورشیدی و اینورتر وارد گردد و پس از آن شرکت‌های ایرانی که از قبل توسط یک موسسه مستقل اعتبارسنجی شده‌اند، به‌جای دریافت وام، با آورده بیست یا سی درصدی، پنل‌اینورترهای مورد نیاز برای تاسیس نیروگاه در اختیار آنها قرار گیرد. از مزایای این اقدام می‌توان به نقد کردن بخشی از درآمد نفت کشور و واردات یک کالای مولد، ارائه پانل و اینورتر (که حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد ارزش نیروگاه خورشیدی است) از محل مطالبات کشور به شرکت‌های داخلی که می‌تواند جایگزین سیاست تخصیص وام با بهره‌ بالا و بروکراسی پیچیده، باشد (هر چند منابع مالی کافی در سیستم بانکی و صندوق توسعه ملی وجود ندارد)، امکان صرفه‌جویی در مصرف گاز و گازوییل کشور و صادرات گاز و گازوئیل و ایجاد درآمد ارزی برای کشور و سرعت گرفتن ساخت نیروگاه‌ها اشاره کرد.

جلویان با بیان این‌که بخش قابل توجهی از چالش انرژی توسط انرژی‌های تجدیدپذیر حل خواهد شد، تصریح کرد: عمده‌ پیک بار مصرف کشور سرمایشی است زیرا ایران یک کشور گرمسیر است و از طرفی می‌توان در پیک تابستان شاهد اوج تولید نیروگاه خورشیدی هم باشیم.ضمنا نیروگاه‌های خورشیدی در زمان کوتاه‌تری نسبت به نیروگاه‌های حرارتی و بادی نصب و راه‌اندازی می‌شوند و لذا با در مدار اوردن سریع نیروگاه‌های خورشیدی، می‌توان از خسارات ناشی از عدم‌‌النفع تولید و صادرات محصولات فرآوری‌شده مانند فولاد، محصولات پتروشیمی و… جلوگیری به‌عمل آید؛ در پاسخ به موضوع فرآیند ذخیره‌سازی انرژی خورشیدی به خصوص با باتری‌های لیتیومی (روشBESS ) هنوز در زمان کنونی کاملا اقتصادی نیستند (مگر برای بارهای حساس یا صنایع با هزینه‌های عدم‌النفع بالا) اما در کشور ما با توجه به جغرافیای وسیع، برای این مهم نیز راه‌کاری جذاب وجود دارد.

در میان‌مدت اما می‌توان برای ذخیره‌سازی انرژی خورشیدی از نیروگاه‌های تلمبه ذخیره‌ای و یا بانک‌های فلایویل در کنار نیروگاه‌های خورشیدی در سواحل جنوبی خلیج فارس و دریای عمان استفاده کرد.

به جای استفاده از باتری‌های لیتیومی، از بهره‌های طبیعی همچون بخشی از رشته‌کوه‌های کم‌ارتفاع جنوبی کشور استفاده کرد. می‌توان از انتهای خوزستان و ابتدای استان بوشهر (بندر دیلم) در حاشیه خلیج فارس تا عسلویه، بندرلنگه، بندر عباس، سواحل مکران و تا چابهار، در حاشیه خلیج‌فارس تا دریای عمان، در مکان‌های مناسب نیروگاه خورشیدی نصب کرد. احتمالا پس از دو یا سه سال (در صورت سرمایه‌گذاری مناسب در حوزه نیروگاه خورشیدی)، احتمالا در ساعات ظهر و بعدازظهر، مازاد تولید خواهیم داشت. از مازاد تولید نیروگاه‌های خورشیدی استفاده شود و سپس آب دریای خلیج‌فارس (دریای عمان) به مخازن بتنی که بالای کوه‌های کم ارتفاع حاشیه نزدیک خلیج فارس (دریای عمان) قراردارند، پمپاژ شده و عملا با ایجاد نیروگاه تلمبه ذخیره‌ای (همچون نیروگاه سیاه‌بیشه)، می‌توان در ساعاتی که نیروگاه خورشیدی در مدار نیستند، از انرژی ثقلی آب ذخیره شده در مخازن بالای کوه، به عنوان نیروگاه استفاده کرد.

علاوه بر نیروگاه‌های تلمبه ذخیره‌ای، می‌توان از فناوری‌های جدید نظیر بانک‌های فلایویل نیز در حوزه ذخیره‌ساز استفاده کرد. فلایویل (Flywheel Energy Storage) یک سیستم مکانیکی است که انرژی الکتریکی را به صورت انرژی جنبشی در یک روتور (چرخنده) چرخان با سرعت بالا ذخیره می‌کند.

این روتور معمولاً از جنس فولاد یا مواد کامپوزیتی با استحکام بالا ساخته می‌شود تا بتواند سرعت‌های چرخش بسیار بالا را تحمل کند. هنگامی که نیاز به انرژی باشد، فلایویل به عنوان یک ژنراتور عمل می‌کند و انرژی جنبشی ذخیره شده را دوباره به انرژی الکتریکی تبدیل می‌کند.

از مهم‌ترین مزایای فناوری فلایول می‌توان به طول عمر بیشتر نسبت به باتری و سرعت پاسخ بالا که برای کاربردهایی مانند تثبیت فرکانس شبکه برق بسیار مناسب است، اشاره کرد. همچنین راندمان این فناوری در مقایسه با فناوری های رقیب بالا و به‌دلیل ساخته شدن از مواد غیرسمی دوستدار محیط‌زیست هستند.

مدیرعامل پویا انرژی، یکی دیگر از راه‌کارهای تولید برق بدون تولید آلایندگی را استفاده از نیروگاه‌های سیکل‌ترکیبی برشمرد و تصریح کرد: انرژی حرارتی بخش بخار نیروگاه‌های سیکل ترکیبی، گاز یا دود حاصل از احتراق توربین‌های گازی که از اگزوز خارج می شود است که نیروگاه‌های سیکل ترکیبی راندمانی بین پنجاه تا شصت درصد دارند و با توجه به این‌که ظرفیت قابل توجهی نیروگاه گازی (حدود ۲۳ هزار مگاوات) داریم که در حال حاضر راندمان حدود ۳۰ و یا کمتر دارند و قابل تبدیل به سیکل‌ترکیبی است؛ شایان ذکر است، یکی از طرح‌های توسعه پویاانرژی، احداث دو واحد بخار سیکل ترکیبی است که هرکدام از محصولات احتراق دو واحد گازی (جمعا چهار توربین گازی) استفاده می‌کنند و مجموع این دو واحد بخار، ۳۶۰ مگاوات است و با هزینه‌ای بالغ بر مبلغ سیصد و چهار میلیون یورو اجرا می شود.

ضمن آن‌که یک طرح کمپلکس مجتمع تولید هیدروژن و آب‌شیرین‌کن با استفاده از نیروگاه خورشیدی در سواحل مکران در دستور کار پویاانرژی قرار دارد که در حال تامین سرمایه‌ و تخصیص زمین است؛ در این طرح با روش‌ الکترولیز PEM با استفاده از انرژی تولیدی نیروگاه خورشیدی، هیدروژن تولید شده و از این هیدروژن می‌خواهیم در تولید فولاد سبز استفاده کنیم. این طرح به نوبه خوداز طرح‌های جدید در دنیا به‌شمار می‌رود که در حال حاضر در استرالیا، عربستان، عمان و… در دست اجرا است و ایران هم با اجرای این طرح ها به جمع این کشورها می‌پیوندند.

وی در پایان، برخی انتقادات به نحوه مصرف انرژی خانگی را مورد اشاره قرار داد و خاطرنشان کرد که استانداردهای ساختمان‌سازی و عدم توجه به ماده ۱۹ مقررات ملی ساختمان، تولید لوازم خانگی با بهره‌وری پایین در کنار ممنوعیت واردات کالاهای خانگی کم مصرف، موتورهای پرمصرف در کولرهای آبی و دیگر لوازم خانگی، و به طور کلی بسترسازی سبد انرژی خانوار در چند دهه گذشته به گونه‌ای است که بخش قابل‌توجهی از انرژی با بهره‌وری پائین، استفاده می شود. به طور مثال، در استفاده از کتری آب روی اجاق گاز کمتر از ۱۵ درصد از انرژی حاصل از احتراق گاز صرف جوشاندن آب می‌شود و مابقی آن به هدر می‌رود اما بیش از ۸۰ درصد از انرژی منتقل شده به کتری برقی در جوشاندن آن استفاده می‌شود. هچنین در خصوص ارتقاء بهره‌وری مصرف انرژی کولرهای آبی، در صورت جلوگیری از تولید الکتروموتورهای معمولی با راندمان کمتر از ۴۵ درصد و اجباری کردن برچسب انرژی و جایگزینی الکتروموتورهای پربازده با راندمان حدود ۸۰ درصد، امکان صرفه جویی دیماند بیش از سه هزار مگاوات انرژی الکتریکی در پیک تابستان وجود خواهد داشت.

از سوی دیگر، ضوابط ساختمان‌سازی در اجرای دیواره‌ها و در و پنجره، استفاده از موتورخانه‌های مجزا و… نیز به هدررفت این انرژی دامن می‌زند، به طور مثال در کشورهای سردسیر همچون روسیه، کانادا، حوزه اسکاندیناوی و… از حرارت دور ریز نیروگاه‌های (که در حومه شهرها قراردارند) برای تولید آب‌ گرم و انتقال به شبکه خانگی از طریق سیستم لوله‌کشی استفاده می‌شود تا ضمن جلوگیری از هدر رفت انرژی از دود خروجی اگزور این نیروگاه‌ها نیز استفاده شود. در نتیجه، ایجاد بسترهای نادرست سبد انرژی (بردن گاز به همه منازل در شهرها و روستاها) در دهه‌های گذشته و پیچیدگی های اقتصادی و اجتماعی برای تغییر سبک زندگی و سبد انرژی ، موجبات چالش‌هایی را فراهم آورده که امروز در بخش صنعتی و خانگی دامن‌گیر کشور شده است.