نگاهی به بازار ۵۲ میلیون تنی فولاد ضد زنگ جهان
شهریور ۲۱, ۱۴۰۰
رویکرد وزارت صمت در تنظیم بازار، اصلاح ساختاری است و نه برخورد دستوری/ قیمت سیمان به نرخ پیش از قطع برق بازگشت/ امضاهای طلایی در بازار فولاد باطل میشود
شهریور ۲۱, ۱۴۰۰
بررسی روند رشد توليد فولاد در ايران و جهان از دیرباز تاکنون
خوشبینی ها به رشدصنعت فولاد در سال ۲۰۲۱ همچنان ادامه دارد
گزارش تحلیل از سعید شفیعی
صنعت فولاد بعد از صنایع نفت وگاز، دومین صنعت پر حجم تجارت دنیا است. کشورهای توسعه یافته به دلیل مسایل زیست محیطی و عوارض خارجی ناشی از تولید در شرایط فعلی می کوشند آلیاژهای فولادی با ارزش افزوده بالا صادر و نیازهای محصولات فولادی با ارزش افزوده پایین مورد نیاز خود را به قیمت ارزان وارد نمایند. همزمان با تجارت محصولات فولادی، انتقال دانش فنی تولید فولاد نیز از اولویتهای مصرفکنندگان و واردکنندگان بوده است. گزارشی که می خوانیم، تصویری از وضعیت تولید، صادرات ، واردات و سایر متغیرها تحلیلی از روند فعلی متغیرهای فوق در کشور را ارایه و در نهایت پیشنهاداتی جهت بهبود عملکرد متغیرهای مزبور ارایه می نماید.
ماهنامه پردازش- صنعت فولاد یکی از صنایع مهم و تاثیـرگذار در رشد و توسعه صنعتی هـر کشوری به شمار مي رود. یکی از معیارهای رسيدن به رشد صنعتی هر کشور دستيابي به تكنولوژ هاي به روز مرتبط با توليد فولاد و رشد و توسعه صنعت مذکورمیباشد. صنایع پایه از قبیل حملونقل، ساختمان، ساخت ماشینآلات، معدن و دیگر صنایع مرتبط با تولید و انتقال انرژی به فولاد وابسته میباشند. بر این اساس علیرغم ركود در اقتصاد جهاني همواره طي سنوات گذشته شاهد افزايش تقاضاي جهاني فولاد به استثناي سالهاي ۲۰۰۸ ، ۲۰۰۹ و ۲۰۱۵ بودهايم.
تا نیم قرن گذشته فولاد در محل توليد، مصرف میشد در حاليكه هم اكنون نزدیک به 401میلیون تن فولاد دنیا در سطح بینالمللی (حدود ۲۳ درصد كل توليد) جابهجا میشود. لذا صنایع فولاد بعد از صنايع نفت وگاز دومین صنعت پر حجم تجارت دنیا است. کشورهای توسعه یافته در اين مرحله از توسعه تلاش دارند.
به دليل مسايل زيستمحيطي و عوارض خارجي ناشي از توليد در شرايط فعلي میکوشند آلياژهاي فولادی با ارزش افزوده بالا صادر و نیازهای محصولات فولادی با ارزش افزوده پايين مورد نياز خود را به قیمت ارزان وارد نمایند. همين سياست و تجارتپذيري فولاد شرايطي را بهوجود آورده كه اکثر فولادسازیهای جهان جهت دسترسي آسان و ارزان به حملونقل دريايي و سهولت در واردات و صادرات در سواحل دریا یا رودخانه بنا شوند.
همزمان با تجارت محصولات فولادی، انتقال دانش فنی تولید فولاد نیز ار اولويتهاي مصرفكنندگان و واردكنندگان بود. به همين جهت فناوریهای تولید فولاد به تمام نقاط دنیا انتشار یافت و در نتیجه تولید محصولات فولادی از ۵۰۷ میلیون تن دنیا در سال ۱۹۷۵ به ۱۸۷۸ میلیون تن در سال ۲۰۲۰ رسید و برخی از کشورهای واردکننده فولاد با فراگیری فناوریهای تولید فولاد به رده صادرکنندههای فولاد رسیدند.
کشور چین تا سال ۲۰۰۳ تنها ۲۲۲ ميليون تن و حدود ۲۳ درصد فولاد جهان را توليد مينمود. در حاليكه اين كشور در سال ۲۰۲۰ توليد فولاد را به ۸/۱۰۶۴ میلیون تن و ۵۸ درصد توليد فولاد جهان رسانده است. به علاوه كشور ياد شده تا چند سال پیش بهعنوان یکی از واردکنندگان اصلی فولاد درجهان مطرح بود، در حالیکه با توجه به ظرفیتهای ایجاد شده و بازارهای شناسایی شده در راس صادرکنندگان خالص فولاد قرار گرفته و خالص صادرات اين كشور به بيش از ۴/۵۱ ميليون تن رسيده است.
همچنين طي سالهاي ۲۰۱۵ الی ۲۰۲۰ توليد فولاد خام جهان به ترتيب ۱۶۲۳، ۱۶۳۲، ۱۷۳۵، ۱۸۲۶، ۱۸۷۴ و ۱۸۷۸ ميليون تن بوده است.
با آغاز مرحله جديد صنعتي شدن در ايران ، اولين گام اساسي در جهت دستيابي به صنعت فولاد در سال ۱۳۳۸ برداشته شد و شركت ملي ذوبآهن ايران شكل گرفت. در سال ۱۳۵۱ شركت ملي صنايع فولاد ايران تاسيس شد كه نقش بارزي را در توسعه صنعتي كشور ايفا نموده است. اين صنعت در ابتدا به واسطه نياز كشور به واردات شكل گرفت. ليكن در ادامه به جهت اكتشاف معادن سرشار سنگآهن، دسترسي به انرژي ارزان و نيروي كار مورد نياز توسعه اين صنعت با شتاب بيشتري تداوم يافت و طرح جامع فولاد كه در سال ۱۳۸۳ تدوين و ابلاغ گرديد، شرايط خوبي را براي توسعه اين صنعت فراهم نمود.
معالوصف عليرغم برخورداري از ذخاير عظيم انرژي به ويژه نفت و گاز و منابع مناسب سنگآهن و ذغالسنگ، به دليل فقدان برنامهريزيهاي مناسب نتوانسته به اهداف توسعه صنعت فولاد خود دست يابد. لازم بهذكر آنكه براساس طرح جامع فولاد (تدوين شده در سال ۱۳۸۳) توليد فولادخام كشور بايد به ۵۵ ميليون تن در سال ۱۴۰۴ برسد و در بازنگری طرح مزبور مندرج در «استراتژی فولاد، طرح جامع فولاد از معدن تا محصول» که توسط شرکت ملی فولاد ایران منتشر و به تایید مقام عالی وزارت وقت نیز رسیده بر آن تاکید گردیده است. معالوصف ظرفيت فعال و قابل بهرهبرداري فولادخام و محصولات فولادی كشور در حال حاضر به ترتیب 40 و ۵۰ ميليون تن ميباشد و حدود ۲۵ ميليون تن با هدف برنامه راهبردی ظرفیتسازی برای تولید فولادخام فاصله داریم.
کشورهای صنعتی تقریبا ۱۰۰% سنگآهن و حدود ۹۰% انرژی مورد نیاز برای تولید فولاد را (برخلاف ایران) میباید از طریق واردات تامین کنند. لذا در برابر تغییرات جهانی قیمت سنگآهن، زغالسنگ و… بیشتر از صنایع تولید فولاد ایران آسیبپذیر هستند و اين نكته به عنوان يك مزيت براي توسعه اين صنعت در ايران محسوب ميشود.
گزارش حاضر بر آن است تا ضمن ارايه تصويري از وضعيت توليد، صادرات، واردات و ساير متغيرها تحليلي از روند فعلي متغيرهاي فوق در كشور را ارايه و در نهايت پيشنهاداتي جهت بهبود عملكرد متغيرهاي مزبور ارايه نمايد. توجه به شرایط اقتصادی جهان، پاسخ به این پرسش که قیمت نفت در آینده چهقدر میشود و آیا این روند حالت صعودی به خود گرفته و یا با شیب نزولی به حرکت ادامه میدهد، کلید حل بسیاری از مسـائل اقتصـادی آتی است. عوامل محـرک قیمت فـولاد را میتوان بهصورت زیر مورد بررسی قرار داد.
۱- رشد اقتصادي و توليد فولاد در ايران و جهان
نگاهي گذرا به اقتصاد جهان در سال ۲۰۱۵ ميلادي نشان ميدهد بحران اقتصادي در كشورهاي پيشرفته خصوصا كشورهاي اروپايي منطقه يورو تداوم داشت. مضافا اینکه به دلیل تبعات پاندمی کرونا و فراگیری آن در کشورهای صنعتی و در حال توسعه در سالهای۲۰۲۰-۲۰۱۸ آهنگ احیای اقتصاد جهانی در سالهای اخیر را با کندی بسیار زیادی مواجه ساخته است.
معالوصف در سال۲۰۲۰ كل توليد ناخالص جهان به ۸۶٬۹۲۱ ميليارد دلار رسيد كه نسبت به سال ۲۰۱۹ (۸۸٬۰۰۰ ميليارد دلار) ۱٫۳% رشد منفی داشته است. اقتصادهاي صنعتی و نوخواسته صنعتی بهویژه به دلیل تبعات پاندمی کرونا، کندي رشد اقتصادي ساختاري خود را در میانمدت تجربه کردند .رشد اقتصادي و امکان تداوم آن در آمریکا، بزرگترین اقتصاد جهان به محدوده دیون عظیم دولتی و به دیوار بودجهاي برخورد کرده است. تداوم این مشکل این کشور را وارد مرحله تازهاي از رکود اقتصادي کند.
از سوي دیگر، رکود اقتصادي بر اروپا حاکم گردیده (اقتصاد اتحاديه اروپا در سال ۲۰۲۰، حدود ۶٫۴% کوچکتر شد) و نبود چشمانداز رشد اقتصادي در منطقه یورو بر اقتصاد جهان سنگینی میکند
رکود اقتصادي در منطقه یورو، آمریکا
و نیز افت رشد اقتصادی کشورهای عضو BRIC (برزیل، روسیه، هندوستان و چین)، تقاضاي جهانی را کاهش خواهد داد. وجود و تداوم چنین حالتی، اقتصاد کشورهاي نوخواسته صنعتی را به کندي گرایش خواهد داد.
با این وجود، ناظران اقتصادي نسبتاً خوشبین بوده بهطوريكه رشد بسیار کم و ملایمی را براي اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۱ میلادي نسبت به سال ۲۰۲۰ ترسیم میکنند. اما، بسیاري از آنان اعتقاد دارند که این رشد اقتصادي ملایم در صورتی در جهان برقرار خواهد شد که اقتصاد آمریکا از دیوار بودجهاي عبورکند و کشورهاي نوخواسته صنعتی نرمشهاي لازم را درسیاستهاي پولی و مالی خود در سال ۲۰۲۱ میلادي به مرحله اجرا گذارند. نرمشهایی که میتوانند از فعالیتهاي اقتصادي و تولیدي حمایت و پشتیبانی کنند.
در صورتیکه شرایط یادشده در سال جاري میلادي محقق گردد، اقتصاد جهان میتواند رشد اقتصادي متوسط ۴/۴ درصدي را تجربه کند. مقایسه این رشد با رشد اقتصادي جهان در سال ۲۰۲۰ میلادي که منفی ۳.۳ درصدی بوده است، نشان میدهد که رشد اقتصادی جهان میتواند نسبت به سال گذشته بهبود یابد.
لازم به ذكر اينكه چشماندازهاي ركود و رونق اقتصادي در سال ۲۰۲۱ در مناطق مختلف جهان بیانگر خروج تدریجی مناطق مختلف جهان به ویژه كشورهاي نوظهور در رشد اقتصادي (چين، هند، برزيل و روسيه) از وضعیت رکودی خواهد بود.
جدول صفحه بعد، رشد اقتصادي ايران و جهان و ميزان توليد فولادخام در ايران و جهان از سال ۲۰۱۵ لغايت ۲۰۲۱ ميلادي و سهم ايران در توليد جهاني را نشان ميدهد.
به طوري كه ملاحظه ميگردد توليد فولادخام جهان و ايران در سال ۱۹۹۵ به ترتيب ۷۵۳ و ۷/۴ ميليون تن و سهم ايران از توليد فولادخام جهان ۶۲/۰ درصد بوده در حاليكه توليد فولادخام جهان و ايران در سال ۲۰۲۰ به ترتيب حدود ۱۸۷۸ و ۰/۲۹ ميليون تن و سهم ايران از توليد جهاني فولادخام جهان ۱٫۵۴درصد ميباشد. از طرفي توليد فولادخام در جهان درسال ۲۰۲۰ نسبت به ۲۰۱۹ تقریبا ثابت بوده (به دليل ركود اقتصاد جهاني)، در حاليكه رشد توليد فولادخام ايران سال ۲۰۲۰ نسبت به ۲۰۱۹ حدود ۳/۱۳درصد بوده كه اين ميزان رشد در مقايسه با رشدجهاني، نشاندهنده رشد فزاینده تولید فولاد علیرغم رکود اقتصادی در کشور مي باشد.
مطابق جدول و نمودار زير آسيا در سال ۲۰۲۰ حدود ۶۸ درصد توليد جهاني فولادخام جهان را به خود اختصاص داده و پس از آن اروپا، قاره آمريكا و كشورهاي CISبه ترتيب با ۵/۱۲، ۶/۹ و ۵/۶ درصد در ردههاي بعدي قرار دارند.
نمودار سهم وزني مناطق از تولید جهاني طی سال های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ بیانگر این است که در دوره مورد بررسی، از سهم اروپا، آمریکا و کشورهای CIS از تولید جهانی فولاد کاسته شده و در عوض به سهم تولید آسیا در تولید جهانی فولاد اضافه شده است.
نكته قابل توجه اينكه چولگي سهم وزني توليد فولادخام در آسيا است، لیکن اگر به جاي شاخص وزني، ارزش توليدات محصولات فولادي را در نظر بگيريم رتبهبندي كشورها به لحاظ ايجاد ارزش افزوده متفاوت خواهد شد. امروزه كشورهاي توسعه يافته، تكنولوژي توليد فولادخام را به كشورهاي در حال توسعه خصوصا كشورهاي داراي منابع انرژي و سنگآهن فراوان و ارزان صادر و در عوض ضمن واردات فولادخام، فولادهاي آلياژي و ضدزنگ با ارزش افزوده بسيار زياد توليد مينمايند. بدين ترتيب ضمن مصون ماندن از آثار مخرب زيست محيطي و تحقيق بر روي تكنولوژي و دانش فني توليد و صدور تدريجي و بسيار گران آن به كشورهاي مزبور، خود محصولات با ارزشافزوده بالا توليد و صادر مينمايند.
جدول و نمودار زير سهم وزني بزرگترین کشورهای تولید کننده فولادخام از توليد جهاني را نشان ميدهد. همانگونه كه ملاحظه ميگردد چين در سال ۲۰۲۰ حدود ۵۸ درصد توليد جهاني فولادخام جهان را به خود اختصاص داده و بعد از آن هندوستان، ژاپن، روسيه، آمريكا ،كرهجنوبي، تركيه، آلمان ، برزيل، اوكراين، تایوان و ايتاليا در ردههاي بعدي قرار دارند. در اين ردهبندي، ايران در سال ۲۰۱۱ در رده شانزدهم قرار داشته كه در سال ۲۰۲۰ به رده دهم ارتقا يافته است.
