دكتر عباس اكبرى محمدى، معاونت بهره بردارى شركت فولادمباركه، در گفت و گو با ماهنامه تخصصى پردازش مطرح كرد:
نحوه مديريت تأمين انرژى فولادمباركه؛الگويى مناسب براى همه صنايع فولاد كشور است

ماهنامه پردازش: موضوع نحوه تامین برق فولادمبارکه به دلیل نقش مهم این مجتمع در صنعت فولاد کشور، بسیار مهم تلقی می‌شود.

در این راستا، ماهنامه تخصصی پردازش در گفت‌وگو با مهندس اکبر محمدی، معاونت بهره‌برداری شرکت فولاد مبارکه درباره موضوع برق به بحث و تبادل‌نظر پرداخته است.

وی با اشاره به این‌که درحال‌حاضر دیماند برق مصرفی شرکت فولاد مبارکه بیش ازهزار مگاوات می‌باشد، گفت: درحدود ۲۵درصد انرژی الکتریکی توسط نیروگاه داخلی فولاد مبارکه تولید شده و ۷۵درصد نیاز باقیمانده از طریق خرید از شبکه سراسری، بازار بورس برق و نیروگاه‌های خصوصی در قالب قراردادهای دو جانبه خریداری می‌گردد.

وی افزود: قطعا هر قراردادی درجهت تامین پیوسته برق مورد نیاز، ما را در تحقق اهداف تولیدی پشتیبانی خواهد کرد ولی متاسفانه در زمان‌های محدودیت‌های شبکه برق برخلاف مفاد قراردادهای دوجانبه و بورس تمام انرژی خریداری شده نیز دچار محدودیت مصرف شد.

مهندس اکبری افزود: شرکت فولاد مبارکه از ابتدای راه‌اندازی، سیستم‌های مدیریت پایش انرژی را همواره مورد پیگیری قرار داده و کمیته عالی انرژی در سطح شرکت نیز از سال ۷۶تشکیل شده است تا بهینه‌سازی‌های مرتبط با انرژی را راهبری کند.

در این راستا، اقدامات خیلی خوبی نیز طی سال‌های اخیر انجام شده و استاندارد ملی صنایع فولادی با کمک تیم انرژی فولاد مبارکه و به کمک استادان دانشگاه‌های مختلف کشور تدوین شده که تمامی شرکت‌های فولادی در سطح مجموعه‌های خود، ملزم به رعایت استانداردهای آن هستند. از جمله اقداماتی که در این راستا انجام شده، پروژه‌های بهینه‌سازی انرژی بوده که بزرگترین آن، افزایش راندمان نیروگاه فولاد مبارکه است؛ به نحوی که راندمان این نیروگاه از ۳۰ به ۳۶ درصد رسیده و در سال‌های آینده نیز این عدد به ۴۲ درصد خواهد رسید. در عین حال، پروژه‌هایی مثل تولید برق از طریق نیروگاه‌های سی.اچ.پی نیز در نظر گرفته شده که بر این اساس یک نیروگاه ۲۸ مگاواتی در فولاد سبا ساخته شده و مورد بهره‌برداری قرار گرفته است.

معاون بهره‌برداری فولادمبارکه گفت: ضمن اینکه به موازات، پروژه‌های بهینه‌سازی مصرف انرژی را نیز به ثمر رسانده‌ایم؛ به نحوی که از داخل فرآیندهای فولادسازی، این عملیات انجام می‌شود و در آینده نیز ادامه خواهد یافت. به هر حال همه تولیدکنندگان بر این نکته واقف هستند که در حال حاضر، بحث اصلی کشور، چالش انرژی است و این چالش صرفا بر روی برق متمرکز نیست؛ بلکه بر روی گاز طبیعی نیز در سطح کشور دچارمشکل هستیم و در فصول سرد سال، تامین برق و گاز با مشکلات جدی و محدودیت‌های سنگینی مواجه است.

نکته حائز اهمیت این است که در حوزه برق، با توجه به اینکه وزارت نیرو نتوانست به موقع دیماندی را که براساس قراردادهایی که تولیدکنندگان با این وزارتخانه داشته‌اند، تامین کند، این امر منجر به این شد که وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران )ایمیدرو(، به کمک شرکت‌های معدنی، به موضوع تامین برق ورود کند و به کمک وزارت نیرو بیاید؛ به نحوی که تولیدکنندگان، بخشی از برق مورد نیاز خود را تامین کنند.

وی افزود: البته ما سال‌های قبل نیز این هدف را داشتیم و سال ۹۰ نیز برای احداث یک نیروگاه هزارمگاواتی اقدام کرده و قراردادی را نیز منعقد کردیم؛ اما در همان سال، وزارت نیرو اعلام کرد که فولاد مبارکه به هر میزان برقی که نیاز داشته باشد، این وزارتخانه آن را تامین خواهد کرد؛ بر همین اساس بود که با توجه به اینکه این قرارداد امضا هم شده بود، احداث نیروگاه عملیاتی نشد و فرصت از دست رفت. حالا دوباره وزارت صمت براساس تفاهم‌نامه‌ای که اخیرا با تولیدکنندگان منعقد کرده، این تعهد را ایجاد کرده تا تولیدکنندگان ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر یا حرارتی با مشارکت خود وزارت نیرو و برق‌های منطقه‌ای احداث کنند که اقدامات خوبی نیز در این زمینه انجام شده است که در حال بررسی برای انتخاب پیمانکاران هستیم.

وی تاکید کرد: ضمن اینکه اسناد مناقصه نیز تهیه شده و مجوزهای باقیمانده نیز اخذ خواهد شد؛ در عین حال، موافقت‌نامه اصولی نیز ارائه شده است؛ اما نیازمند اخذ مجوزهای احداث و زیست‌محیطی است که این کار به کمک وزارت نیرو و سایر ارگان‌هایی که در این قضیه درگیر هستند، باید به سرانجام برسد.

نکته حائز اهمیت آن است که اگر ما این نیروگاه ها را احداث کنیم، نیاز انرژی شرکت فولاد مبارکه در حد زیادی قابل توجهی یعنی حدود ۹۰ درصد تامین خواهد شد؛ به خصوص این‌که استفاده از تکنولوژی‌های روز دنیا با احداث نیروگاه‌های راندمان بالا می‌تواند در این پروژه‌ها صورت گیرد؛ این در حالی است که هم اکنون نیروگاه‌هایی هستند که در دنیا راندمان بالای ۶۰ درصد هم دارند؛ در حالی که متوسط راندمان نیروگاه‌های کشور ۴۷ درصد است و بنابراین اگر بتوانیم از تکنولوژی‌های بالا و روز دنیا برای احداث نیروگاه راندمان بالا استفاده کنیم، سوخت نیز بهینه مصرف می‌شود و اثرات آن بر روی شبکه سراسری نمایان خواهد شد.

وی خاطرنشان کرد: اگرچه وزارت نیرو مدعی است که در کنار تولیدکنندگان برای احداث نیروگاه های برق خواهد بود؛ اما شاهد بودیم حتی تولیدکنندگانی که نیروگاه‌های اختصاصی در کنار واحدهای تولیدی خود احداث کرده بودند نیز، باید برق تولیدی آن را به شبکه سراسری تحویل داده و بعضا با نرخ بالاتر از شبکه تحویل می‌گرفتند.

این موضوع رغبت و انگیزه تولیدکنندگان را برای احداث نیروگاه اختصاصی از بین برده است و یکی از چالش‌های اصلی همین موضوعی است که اشاره شد؛ البته در تفاهم‌نامه مذکور، این موارد گنجانده شده و بر اساس این تفاهم‌نامه قرار است که قراردادهای دوجانبه بین شرکت‌ها و توانیر امضا شود؛ اما در بخشی از این قراردادها باید انعطاف‌پذیری لازم از سمت وزارت نیرو صورت گیرد.

وی گفت: اینکه تولیدکنندگان برق را به شبکه بدهند و آن را مجدد تحویل بگیرند، از نظر فنی مشکلی نیست؛ ولی کاغذبازی‌های آن باید حل شود. بخش دیگر هم البته، مسائل قانونی مثل بحث تامین سوخت یا نرخ سوخت است، چراکه هم اکنون با نرخ سوخت صنعت فولاد اصلاً تولید برق به صرفه نیست و این چالشی است که در سطح کشور وجود دارد. به هر حال انرژی در سطح کشور ارزان توزیع می‌شود و اگر بخواهیم با نرخ گاز صنعت فولاد، برق تولید کنیم؛ برگشت سرمایه نیروگاه بسیار طولانی و زمان‌بر است و این بحثی است که باید حل شود؛ به نحوی که تعرفه جدیدی برای شرکت‌هایی که در این زمینه فعالیت می‌کنند، تعریف شود و این، دقیقاً همان هماهنگی و همیاری وزارتخانه‌های نفت و صمت و مجلس شورای اسلامی را می‌طلبد که باید قوانین لازم را از طریق مجلس پیگیری کنند و مشوقی برای شرکت‌هایی باشند که در این زمینه سرمایه‌گذاری می‌کنند.

اکبری افزود: چراکه بخشی از اهداف یک بنگاه اقتصادی، مباحث درآمدزایی و صرفه اقتصادی است و اگر مشوق‌های اقتصادی و انگیزه نباشد، باعث کندی پروژه می‌شود.

او گفت: به هر حال یکی از چالش‌های اصلی بحث قوانین موجود در کشور است که این مساله وجود دارد و درخواست تمام شرکت‌هایی که در حال سرمایه‌گذاری هستند این است که این قوانین شفاف شوند و قوانینی که وجود ندارند، تدوین شوند تا سرمایه‌گذاران از این سردرگمی نجات یابند.

وی با طرح این سوال که فولاد مبارکه این سرمایه‌گذاری در حوزه برق را با تولید بیشتر جبران خواهد کرد؟ و به هر حال راهکار بازگشت منابع سرمایه‌گذاری با توجه به وضعیتی که در مورد سوخت به آن اشاره کردید، چیست؟ گفت: بحث بازگشت سرمایه بخشی از این مواردی است که توصیه کردیم مشوق‌هایی را برای تولیدکنندگان تامین کنند؛ هر پروژه‌ای، ارزیابی اقتصادی دارد و مشوق‌هایی که انتظار داریم وزارت نیرو و مجلس ارائه دهند، نرخ سوخت و قراردادهای دوجانبه و نرخ ترانزیت برق است؛ ضمن اینکه بقیه مواردی که در تفاهم‌نامه نیز به آن اشاره شده، می تواند جذابیت سرمایه‌گذاری در بخش تولید برق ایجاد کند.

وی افزود: بخش دیگر هم از این جذابیت‌ها، عدم‌النفع تولید است؛ به این معنا که اگر برق داشته باشیم، یک میزان مشخصی از تولید را از دست نخواهیم داد و این خود یک جذابیت برای تولیدکنندگان است.

معاون بهره‌برداری شرکت فولادمبارکه گفت: به هر حال احداث نیروگاه، سرمایه گذاری سنگینی را نیاز دارد و اگر به حدی برسد که بازگشت معقولی داشته باشد، شرکت‌ها به دنبال این سرمایه‌گذاری هستند ولی این مشوق‌ها اگر وجود نداشته باشند، سرمایه‌گذاری شرکت‌ها را دچار مشکل خواهند کرد؛ چراکه تامین مالی این پروژه‌ها هم برای فولاد مبارکه و هم برای سایر شرکت‌ها سخت است و باید همه عوامل به یاری آنها بیایند.

وی خاطرنشان کرد: اگر قرار است که مشکل برق در کشور حل شود، این قضیه باید به کمک همه دستگاه‌های مرتبط حل شود. فولاد مبارکه ۹۰ درصد ورق کشور را تولید می‌کند و این کالا، یک محصول میانی است و اگر تولید فولاد مبارکه خسارت ببیند، همه صنایعی که از محصول ما به عنوان خوراک استفاده می‌کنند، لطمه می‌خورند و این تبعات سنگینی دارد. تولید ازدست رفته باید به صورت واردات انجام شود تا نیاز واحدها را تامین کند و این امر، مستلزم هزینه و خروج ارز از کشور است که همه شرایط امروز دولت را در این حوزه می‌دانیم.

مهندس اکبری در پاسخ به این سوال که شرکت فولادمبارکه چه گام‌هایی برای ایجاد زیرساخت‌های تولید انرژی برداشته است، گفت: فولاد مبارکه تابستان امسال را با دغدغه‌ها و استرس‌های گوناگونی پشت سر گذاشت. کمبود برق برای شرکت، یک معضل جدی شده و بسیاری از نواحی تولیدی را با مشکلات جدی مواجه ساخته است؛ اگرچه برخی از این شرکت‌های بزرگ ازجمله فولاد مبارکه با پیش‌بینی شرایط موجود، زمینه را برای احداث نیروگاه‌های اختصاصی در کنار خود فراهم کرده بودند، اما همان برق تولیدی از سوی این نیروگاه‌ها نیز با مشکلات بسیاری در بخش مصرف مواجه می‌شد و وزارت نیرو با اولویت دادن به تامین برق بخش خانگی، بسیاری از تولیدکنندگان را در تامین میزان انرژی مورد نیاز با مشکلات جدی مواجه ساخت.

وی افزود: به همین جهت اکنون فولاد مبارکه با مشکلات جدی ناشی از قطعی برق و عدم ایفای تعهدات از یکسو و آینده‌ای نگران در زمستان پیش رو از سوی دیگر، رو به ساخت نیروگاه‌های جدید برای تامین نیاز برق مصرفی خود آورده‌اند که در این میان، برق خورشیدی هم یکی از گزینه‌هایی است که بر روی آن تاکید فراوانی از سوی تولیدکنندگان به خصوص در مناطق پر پتانسیل به لحاظ تابش نور خورشید صورت می‌گیرد.

معاون بهره‌برداری فولادمبارکه گفت: الان در حال بررسی ساخت نیروگاه‌های خورشیدی هم هستیم؛ اما واقعیت آن است که فولاد مبارکه نیروگاه‌هایی در الگوهای بزرگ مقیاس می‌خواهد و مباحث فنی اتصال به شبکه و تغییراتی که باید بر روی شبکه برق ایجاد شود وتعیین محل دقیق نیروگاه از چالش‌های این طرح است تا در مورد ظرفیت نهایی تصمیم‌گیری شود؛ ولی مسجل آن است که نیروگاه‌های احداثی بالاتر از ۵۰۰ مگاوات خواهند بود.

وی افزود: ما متعهد به احداث ۱۵۰۰ مگاوات نیروگاه هستیم که به احتمال خیلی زیاد ۳۰ درصد این انرژی را از طریق نیروگاه‌های خورشیدی در استان اصفهان تامین خواهیم کرد؛ چراکه پتانسیل برق خورشیدی در شرق اصفهان بالاست و در سایر مناطق نیز این پتانسیل به چشم می‌خورد. به هر حال به صورت همزمان با احداث نیروگاه‌های بزرگ مقیاس، جلساتی نیز با استانداری و وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط‌زیست در حال برگزاری است تا به نتیجه قطعی برسیم.

مهندسی اکبری در ادامه گفت: ما سالانه حدود هشت هزار گیگاوات انرژی در سایت مبارکه نیاز داریم که متوسط  سالیانه آن نزدیک هزار مگاوات است و کل گروه فولاد مبارکه ۲۲۰۰ مگاوات دیماند برق دارد که در حال حاضر در تفاهم نامه مذکور فولاد مبارکه به تنهایی ۱۵۰۰ مگاوات برق تولید خواهد کرد .

وی افزود: نکته حائز اهمیت در این میان آن است که در تفاهم‌نامه قید شده اگر ظرف سه سال ساخت نیروگاه انجام نشود، تولیدکنندگان از مزایایی که در تفاهم‌نامه پیش‌بینی شده برخوردار نخواهند شد که این چالش بسیار بزرگی است و باید حداقل فضایی را تعریف کنند که قابل دسترسی باشد.

اگر همه شرایط و قوانین فراهم شده و کلیه ارگان‌هایی که در این حوزه هستند، همدل و همراه باشند این کار عملیاتی است؛ ولی با سابقه‌ای که از روند اجرای پروژه‌ها و مجوزها سراغ داریم، این کار چالش‌برانگیز است و صرفا یک فضای ایده‌آل را ترسیم کرده است.

وی تاکید کرد: وابستگی صنایع فولاد کشور و سایر صنایع به انرژی برق، تعهدی برای وزارت نیرو ایجاد می‌کند که در کنار مصارف خانگی برای صنایع نیز چاره‌اندیشی و هم‌اندیشی نموده و با حذف یا کاهش بوروکراسی اداری، گامی درجهت تامین برق صنایع برداشته شود. دقیقاً همان هماهنگی و همیاری وزارتخانه‌های نفت و صمت و مجلس شورای اسلامی را می‌طلبد که باید قوانین لازم را از طریق مجلس پیگیری کنند و مشوقی برای شرکت‌هایی باشند که در این زمینه سرمایه‌گذاری می‌کنند؛ چراکه بخشی از اهداف یک بنگاه اقتصادی، مباحث درآمدزایی و صرفه اقتصادی است و اگر مشوق‌های اقتصادی و انگیزه نباشد، باعث کندی پروژه می‌شود.

اکبری گفت: به هر حال یکی از چالش‌های اصلی بحث قوانین موجود در کشور است که این مساله وجود دارد و درخواست تمام شرکت‌هایی که در حال سرمایه‌گذاری هستند این است که این قوانین شفاف شوند و قوانینی که وجود ندارند، تدوین شوند تا سرمایه‌گذاران از این سردرگمی نجات یابند. فولاد مبارکه این سرمایه‌گذاری در حوزه برق را با تولید بیشتر جبران خواهد کرد.

وی درباره ضرورت ورود فولاد مبارکه به حوزه ساخت نیروگاه برق نیز توضیح داد: صنعت فولاد کشور گام‌های بزرگی را در حوزه تولید فولاد و افزایش صادرات آن به بازارهای جهانی ظرف سال‌های گذشته برداشته و فولاد مبارکه به عنوان رهبری قدرتمند در این حوزه، از استراتژی‌های کلانی برای افزایش سطح تولید، بالا بردن بهره‌وری، کاهش قیمت تمام شده و در نهایت به‌کارگیری روش‌های نوین تولید برای صادرات بیشتر بهره گرفته و با افزایش حضور در بازارهای جهانی، نقش پررنگی را در این موفقیت ایفا کرده است. حالا نقش این تولیدکننده بزرگ به نحوی است که نه تنها عمده نیاز صنایع پایین‌دستی به ورق‌های فولادی را تامین می‌کند، بلکه یکی از بازیگران اصلی تامین ارز مورد نیاز سایر بخش‌های صنعتی و تولیدکنندگان است و همین نقش‌آفرینی او را به یک مهره جدی در برنامه‌ریزی‌های دولت برای افزایش سطح تولید و صادرات تبدیل کرده است.

وی افزود: اما این همه راه نیست؛ بلکه بحران کمبود انرژی اعم از برق و گاز بسیاری از برنامه‌ریزی‌های این تولیدکننده بزرگ صنایع فولادی را دچار مشکل کرده است؛ اگرچه سایر همتایانش را نیز در تنگنا قرار داده است. تابستان امسال بود که برای روزهای متوالی، صنعت فولاد کشور با کمبود برق دست وپنجه نرم کرد و علاوه بر اینکه تولیدکنندگان مجبور به توقف اجرای طرح‌های تولیدی خود شده بودند؛ بلکه با تعطیلی‌های غیرمنتظره‌ای به واسطه اعلام دولت مواجه شدند که آنها را در پاسخگویی به نیاز داخلی از یک سو و تعهدات خود در بازارهای بین‌المللی از سوی دیگر دچار مشکل کرد.

اکبری گفت:  در این میان راهکاری که بسیاری از تولیدکنندگان معدنی از جمله فولاد مبارکه با پیش‌بینی بحران برق سال ۱۴۰۰ از سال‌ها قبل اندیشیده بودند هم به دلیل بی‌تدبیری دولت در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌ها با مشکلات جدی مواجه شد که عملا برنامه‌های آنها را برای پاسخگویی به نیازهای روزافزون شان به انرژی بی‌ثمر گذاشت.

وی افزود: سال ۹۰ بود که فولاد مبارکه با پیش‌بینی فضای کنونی افزایش تقاضا برای دریافت برق مورد نیاز خود و با نگاه به رویکردهای دولت در عدم انجام سرمایه‌گذاری‌های جدید برای توسعه نیروگاه‌ها، گام‌های عملیاتی برای احداث نیروگاهی هزارمگاواتی برداشت که به رغم انتخاب پیمانکار، باز هم به دلیل ادعای وزارت نیرو مبنی بر تامین تضمینی برق این کارخانه بزرگ صنعتی، در میانه مسیر متوقف شد.

معاون بهره‌برداری فولادمبارکه گفت: ضمن اینکه سایر تولیدکنندگان معدنی که در این مسیر گام برداشته و اقدام به احداث نیروگاه در کنار واحدهای تولیدی خود کردند نیز با بدعهدی‌های وزارت نیرو در حوزه همکاری برای تامین برق مواجه شدند؛ به نحوی که آنها مکلف شدند به رغم اینکه تولید برق با هدف  استفاده در واحدهای خود انجام می‌دادند و سرمایه‌گذاری‌های کلانی را هم برای این موضوع انجام داده بودند اما برق خود را به شبکه سراسری برق بفروشند و اگر تقاضایی برای دریافت دوباره آن داشته باشند، نه تنها تضمینی برای تامین برق آنها وجود نداشته باشد، بلکه مجبور باشند که برق را گران‌تر از رقم فروش برق خود به دولت تحویل بگیرند و همین امر سبب شده تا انگیزه‌های جدید برای توسعه سرمایه گذاری‌ها در این حوزه از آنها سلب شود؛ به علاوه اینکه دولت هم به وعده‌های خود عمل نکرد و عملا بسیاری از صنایع در اوج مصرف بار در تابستان، مجبور به تعطیلی و مواجهه با خاموشی‌های گاه و بیگاهی شوند که مسیر تولید را برای آنها سنگلاخ می‌کرد.

وی در پایان با ارائه گزارشی از عملکرد معاونت بهره‌برداری گفت: فولاد مبارکه با تولید قسمت عمده محصولات تخت فولادی نقش اساسی در پیشبرد اهداف تولیدی در کشور ایفا می‌کند و فولاد مبارکه با مجموعه اقدامات ارزشمندی که طی سال‌های قبل انجام داده است موفق به کسب رکوردهای پی‌درپی در سال ۹۹ شده است از جمله تولید ۷ میلیون تن تختال در سایت مبارکه و مجموعا ۱۰ میلیون تن در کل مجموعه هلدینگ و اگر محدودیت‌های انرژی در زمستان ۹۹ وجود نداشت به رکوردهای بسیار بالاتری دست می‌یافتیم.

مهندس اکبری درمورد برنامه‌های آینده شرکت فولاد مبارکه در زمینه تولید و بهره‌برداری نیز گفت: سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی و زیر ساخت‌های اساسی از بزرگترین اهداف فولاد مبارکه است و همچنین تولید محصولات خاص و فزایش کمیت تولید از دیگر اهداف فولاد مبارکه است که در آینده به‌طور رسمی اعلام خواهد شد.