بهره‌برداری از کارخانه کنسانتره ۲/۵ میلیون تنی، سرما‌یه‌گذاری در حوزه اکتشاف و توسعه معادن سنگ‌آهن، تصفیه‌خانه پساب نیشابور، توسعه واحدهای زیرسقف و…

بر اساس گزارش انجمن جهانی فولاد میزان کل تولید فولادخام جهان در سال ۲۰۲۲  حدود یک میلیارد و ۸۷۸ میلیون تن بوده که نسبت به سال ۲۰۲۱ حدود ۷/۳ درصد کاهش داشته است. در این میان، ایران با تولید ۳۰ میلیون و ۶۰۰ هزار تن (رشد ۷ درصدی) سهم ۶/۱ درصدی، رتبه دهم تولید فولاد جهان را کسب کرد؛ این درحالی است که از سال ۲۰۱۸ تاکنون به مدت پنج سال متوالی رتبه دهم جهان را به خود اختصاص داده اما با مدیریت ناترازی، چالش‌های انرژی و زیرساخت‌های مورد نیاز ارتقای این جایگاه دور از ذهن نیست.

مهندس طهمورث جوانبخت، مدیرعامل شرکت “مجتمع فولاد خراسان” در گفت‌وگو با گروه رسانه‌ای پردازش با بیان این مطلب، به تشریح جایگاه فولاد خراسان در میان سایر فولادسازان کشور پرداخت و افزود: این شرکت در سال ۱۴۰۱ با تولید ۴۸۳ هزار و ۸۲۹ تن میلگرد، سهم پنج درصدی تولید میلگرد کشور را به خود اختصاص داده است، همچنین توانسته تولید بالغ‌بر ۷۶۹ هزار و ۸۴۳ تن بلوم و بیلت (سهم چهار درصدی در کشور)، ۹۶۷ هزار و ۹۳۳ تن آهن‌اسفنجی (سهم سه درصدی) و یک میلیون و ۵۰۸ هزار و ۵۸۰ تن میلگرد (سهم سه درصدی) را در کارنامه خود به ثبت برسانده.

او افزایش عملکرد مالی شرکت در سال ۱۴۰۱ نسبت به ۱۴۰۰ را مورد اشاره قرار داد و گفت: فولاد خراسان در سال گذشته، رشد ۳۵ درصدی در درآمد حاصل از فروش میلگرد و رشد ۴/۱ درصدی درآمد حاصل از فروش شمش نسبت به سال قبل از آن را محقق ساخته است.

وی با اشاره به رشد ۲۱ درصدی تولید گندله در سال ۱۴۰۱ علیرغم وجود محدودیت‌های ناشی از تامین حامل‌های انرژی، خاطرنشان کرد که این شرکت در دو ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۲ نیز موفق به ثبت رکوردهایی در واحد گندله‌سازی و واحدهای احیا شده است.

 مدیرعامل فولاد خراسان عملکرد حوزه فروش این مجموعه در سال ۱۴۰۱ را موفقیت‌آمیز دانست و با اشاره به کسب عنوان صادرکننده برتر استانی برای هشتمین سال متوالی، افزود: مجتمع فولاد خراسان در سال ۱۴۰۱ با فروش ۵۵۳ هزار و ۶۰۶ تن محصولات نوردی، رشد ۱۶ درصدی را نسبت به سال گذشته آن به ثبت رساند؛ ضمن آن‌که، با فروش ۴۸۵ هزار تن محصول نهایی و ۱۷۳ هزار تن بیلت فولادی در سال ۱۴۰۱ ، به ترتیب ۲۷ و ۱۱ درصد رشد تناژ را نسبت به سال ۱۴۰۰ در بورس کالا رقم زده است.

جوانبخت، اقدامات و برنامه‌های شرکت در راستای رفع چالش‌ها، تولید پایدار و افزایش بهره‌وری را تحقق تولید و عرضه میلگرد آج ۵۰۰ (مرکب)، تجدید و تمدید موفقیت‌آمیز ۸ گواهینامه‌ مدیریتی و سه گواهینامه استاندارد محصول، تمدید گواهینامه تایید صلاحیت آزمایشگاه‌های همکار شرکت برشمرد و افزود: پیچیدگی تامین و تحمیل هزینه مازاد تامین برخی از تجهیزات High Tech، عدم تعهد سازندگان نسبت به ارائه مستندات و نقشه‌های فنی متاثر از تحریم، کمبود قراضه مورد نیاز به‌عنوان مکمل و جایگزین آهن‌اسفنجی به‌خصوص در زمان محدودیت مصرف گاز و عدم‌پاسخگویی مطلوب تأمین‌کنندگان خارجی به سفارشات شرکت و طولانی شدن زمان تأمین قطعات و مواد از خارج از کشور به دلیل تحریم‌ها از جمله موانع تحقق برنامه‌های تامین این مجتمع به شمار می‌روند.

او با بیان این مطلب که مجتمع فولاد خراسان مواردی همچون بهره‌گیری از رویکردهای متنوع فروش نظیر فروش اعتباری علاوه بر سایر شیوه‌های فروش جاری، توسعه و تقویت واحد مطالعات و تحقیقات بازار به‌عنوان بهبود ساختاری، به‌کارگیری ابزارهای مهندسی فروش در فرآیندهای فروش داخلی و صادراتی، انتقال تجارب صنایع پیشرو و حضور موثر در نمایشگاه‌های فروش داخلی و بین‌المللی مرتبط و ظرفیت‌سازی فروش و به‌کارگیری شیوه‌های علمی قیمت‌گذاری محصولات در شرایط رقابتی حاکم را جهت بهبود صادرات محصولات نهایی خود اتخاذ کرده است، گفت: این شرکت در حالی برای افزایش صادرات محصولات خود و افزایش ارزآوری کشور برنامه‌ریزی می‌کند که در حال‌حاضر، با موانعی همچون الزام به عرضه محصولات در بورس کالا و مکانیزم‌های قیمت‌گذاری دستوری و غیررقابتی محصولات فولادی، صدور بخش‌نامه‌های ناپایدار و متعدد و مشکلات مربوط به انتقال ارز و وصول درآمدهای صادراتی ناشی از تحریم‌ها دست به گریبان است.

او طرح‌های توسعه‌ای در دست اجرا و نیز توسعه‌های آتی شرکت در راستای تکمیل و توازن زنجیره ارزش را به ترتیب زیر برشمرد:

• پروژه کارخانه کنسانتره‌سازی سنگان خواف به ظرفیت ۵/۲ میلیون تن (قابل توسعه تا ۵ میلیون تن) که تاکنون حدود ۳۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشته است و اتصال شرکت را به معادن ارزشمند سنگان فراهم می‌سازد تا علاوه بر تکمیل زنجیره ارزش در استان خراسان، موجب افزایش سطح بهره‌وری و درنهایت رشد چشمگیر حاشیه سود شرکت نیز گردد.
• پروژه شبکه فاضلاب شهری و احداث تصفیه‌خانه‌ پساب شهر نیشابور به عنوان بزرگ‌ترین پروژه سرمایه‌گذاری عام‌المنفعه‌ فولاد خراسان که جهت تامین آب مورد نیاز مجتمع فولاد خراسان شامل سه فاز جمع آوری (۵۰ هزار انشعاب و ۲۸۰ کیلومتر)، تصفیه خانه و انتقال در سال ۱۴۰۱ شروع و با برنامه‎ریزی‎های انجام شده در سال ۱۴۰۴ به بهره‌برداری خواهد رسید.
• بسته تکمیلی گندله‌سازی ( استکر و ریکلایمر) که برای انجام این پروژه، عملیات انتقال کنسانتره به کارخانه گندله‌سازی (تخلیه کنسانتره از واگن برگردان، انتقال توسط چندین دستگاه نوارنقاله به انبار و برداشت و انتقال به کارخانه گندله‌سازی) توسط ماشین استکر و ماشین ریکلیمر با ظرفیت ۱۴۰۰ تن در ساعت صورت خواهد پذیرفت.
• استخر ذخیره پساب و آب‌های سطحی ۳۵۰ هزار متر مکعب که با توجه به ضرورت استفاده بهینه از منابع آبی موجود در مجتمع فولاد خراسان در سال‌های اخیر موفق به استفاده ۱۰۰ درصد از پساب صنعتی معادل میانگین ۲۵ لیتر بر ثانیه، بستر مناسب بازچرخانی آب محقق گردیده است.
• مطالعه احداث نیروگاه برق/خرید برق تضمینی و همچنین ذخیره‌سازی گاز به‌منظور تامین پایدار انرژی
• مطالعه توسعه زنجیره ارزش با رویکرد تولید محصولات دارای ارزش‌افزوده بالاتر
• مطالعه توسعه‌های زیرسقف از جمله واحد گندله‌سازی (از ۵/۲ میلیون تن فعلی به ۵/۳ میلیون تن)، احیامستقیم مگامدول به ظرفیت ۲/۱ میلیون تن، اضافه کردن یک کوره ذوب به ظرفیت ۸۰۰ هزار تن، یک واحد تولید کلاف میلگرد با ظرفیت تولید بالغ‌بر از ۲۰۰ هزار تن در سال و…

مدیرعامل فولاد خراسان، میانگین توقفات واحدهای تولیدی این مجموعه در سال ۱۴۰۱ را معادل ۱۱۵ روز و جمع فروش از دست رفته را ۶ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان اعلام کرد و افزود: علاوه‌بر چالش‌های یادشده، طولانی شدن زمان مذاکرات و عدم ضمانت انجام تعهدات شرکت‌های خارجی مجری پروژه، عدم مشارکت تکنولوژهای مطرح اروپایی و تاخیر در تامین تجهیزات طرف‌های خارجی و تداوم و تشدید تحریم‌ها از دیگر موانع فولاد خراسان برای اجرای طرح‌های توسعه به شمار می‌روند.

جوانبخت، دغدغه‌های کلی حوزه بالادست زنجبره فولاد را در حوزه‌های زیرساخت، افزایش بهره‌‌وری و مسائل زیست‌محیطی‌(معدن سبز) برشمرد و ابراز امیدواری کرد که با اجرای طرح‌های توسعه‌ای از جمله پروژه کارخانه کنسانتره‌سازی سنگان خواف به ظرفیت ۵/۲ میلیون تن با زیر ساخت ۵ میلیون تن و سرمایه‌گذاری در کشف و توسعه معادن سنگ‌آهن، سهم شرکت فولاد خراسان در زنجیره ارزش فولاد کشور افزایش یابد.

وی با اشاره به ناترازی زیرساخت‌های ایجاد شده با برنامه‌های توسعه‌ای زنجیره تولید فولاد کشور، تصریح کرد: شرکت‌های معدنی و فولادی ناگزیر به توسعه زیر ساخت‌های لازم در حوزه حامل‌های انرژی برق، آب و گاز هستند. از طرفی، طبق گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، در سال ۱۴۲۰ میزان کل عرضه گاز طبیعی به ۹۰۰ میلیون متر مکعب در روز خواهد رسید و این در حالی است که میزان تقاضا برابر با ۱۴۰۰ میلیون متر مکعب خواهد بود که نشان از ناترازی ۵۰۰ میلیون متر مکعبی در روز دارد؛ ضمن آن‌که، صنعت فولاد سهم پنج درصدی از سهم گاز مصرفی صنایع را داراست.

در همین راستا، شرکت مجتمع فولاد خراسان به منظور تامین پایدار حامل‌های انرژی، پروژه‌های مطالعه در احداث نیروگاه برق/خرید برق تضمینی به‌منظور تامین پایدار انرژی، سرمایه‌گذاری در پروژه شبکه فاضلاب شهری و احداث تصفیه‌خانه‌ پساب شهرستان نیشابور، مشارکت در پروژه انتقال آب از دریای عمان، مطالعه در خصوص ذخیره‌سازی گاز جهت استفاده در فصول سرد سال و… را در دست اقدام دارد.

مدیرعامل فولاد خراسان انعطاف‌پذیری در فروش سبد سایزهای دلخواه محصول به مشتری، کنترل کیفیت مطلوب مواد اولیه، قطعات و تجهیزات ، کنترل کیفیت مطلوب محصولات تولیدی با استفاده از تجهیزات به‌روز و آزمایشگاه‌های آکرودیته با پیاده‌سازی استاندارد مدیریت کیفیت آزمایشگاهی ۱۷۰۲۵ و دارا بودن سیستم ارتباط با مشتریان (CRM) را از مزایای این شرکت برشمرد و خاطرنشان کرد که در راستای حل مشکلات فرآیند تأمین، حمایت از ساخت داخل، ایجاد شفافیت، امکان دسترسی و شرایط برابر برای تأمین کنندگان، فولاد خراسان تصمیم به طراحی و پیاده‌سازی سیستم جامع ارتباط با تامین کنندگان (SRM) نموده است.   

او تغییرات روزافزون در حوزه تکنولوژی‌ها و لزوم انطباق صنایع با پتانسیل‌ها و الزامات آن را مورد اشاره قرار داد و با بیان این که برای ارتقا بهره‌وری و همسو شدن با مسائل روز دنیا نظیر هوش مصنوعی، اقتصاد چرخشی، انقلاب صنعتی نسل چهارم و موضوعات مبتنی بر دیجیتالیسم و اینترنت اشیاء (IOT) ضرورت تفکر و اقدام مدیران عالی صنایع را در پی خواهد داشت، گفت: تمرکز بر مقوله توسعه‌بخشی صادراتی و رهاسازی آن از قید و بند بخشنامه‌ها و قیمت‌های دستوری و ناگهانی، توسعه روابط با کشورهاي مستقل در راستای کاهش اثرات تحريم‌ها (انتقال تکنولوژی، خريد و حمل تجهيزات، قطعات يدکي و مواد اوليه به كشور) و حمایت از کسب‌وکارهای دانش‌بنیان در راستای توسعه اکوسیستم نوآوری (ایجاد صندوق‌های خطرپذیر venture capital) می‌تواند گام‌های اولیه اما مهمی است که باید در ارتقا نقش صنایع فولادی در اقتصاد داخلی و رقابت‌های جهانی برداشته شود.

او در پایان گفت: آینده هر صنعتی از ابرروندهای (Megatrends) مرتبط با آن صنعت تاثیر زیادی می‌پذیرد. یکی از مگاترندهایی که آینده فولادسازان را در بلندمدت به‌شدت تحت تاثیر خود قرار خواهد داد، “ابرروند محیط‌زیست” است که مصداق آن در صنعت فولاد، ضرورت کاهش گازهای گلخانه‌ای از طریق یک چرخش عظیم و جایگزینی سوخت‌های فسیلی با هیدروژن سبز خواهد بود.

علاوه بر این، با در نظر گرفتن عوامل حاکم بر محیط صنعت همچون طرح‌های توسعه در دست اجرای صنایع بزرگ فولادی، تمایل صنایع معدنی به تکمیل زنجیره ارزش، تازه واردان این حوزه و… همگی بیانگر افزایش شدت فزاینده رقابت در آینده‌ای نزدیک است؛ لذا می‌توان نتیجه گرفت که آینده صنعت فولاد در دستان شرکت‌هایی خواهد بود که بتوانند از طریق تعیین اهداف و استراتژی‌های آگاهانه، مواردی همچون توسعه و انتقال تکنولوژی های نوین مخصوصا در حوزه تولید فولاد سبز، توسعه هماهنگ زیرساخت‌های تولید حامل‌های انرژی، جمع‌آوری آب، پساب، توزیع و انتقال آن، توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل لجستیک شامل ریلی، جاده‌ای، دریایی و توسعه سبد محصولات از طریق تولید محصولات جدید با ارزش افزوده بالا را محقق سازند.